Załącznik 5 UoR — Jednostka mała

Załącznik 5 do UoR definiuje uproszczoną strukturę sprawozdania finansowego dla jednostek małych. Typowa sp. z o.o. kwalifikuje się do statusu jednostki małej, jeśli mieści się w trzech progach z UoR, art. 3 ust. 1 pkt 1b i kierownik jednostki podjął formalną decyzję o stosowaniu uproszczeń. Załącznik 5 zastępuje wówczas pełny Załącznik 1.

Progi jednostki małej — stan po nowelizacji z 2024 r.

Ustawa z dnia 6 grudnia 2024 r. o zmianie ustawy o rachunkowości (Dz.U. 2024 poz. 1863, w życie od 1 stycznia 2025 r.) istotnie podniosła progi klasyfikacji jednostek, implementując Dyrektywę Delegowaną Komisji (UE) 2023/2775.

Aktualne progi jednostki małej (UoR, art. 3 ust. 1 pkt 1b) — jednostka nie przekroczyła w roku obrotowym oraz w roku poprzedzającym co najmniej dwóch z trzech wielkości:

Progi pieniężne wzrosły o ok. 30 %. Próg zatrudnienia pozostał na tym samym poziomie.

Uwaga na wcześniejsze wersje dokumentów: polityki rachunkowości, uchwały zarządu i komunikaty, które powstały przed 2025 r., często powołują się na stare progi (25,5 mln / 51 mln). Tekst tych dokumentów nie jest automatycznie nieważny, ale przy następnej rocznej aktualizacji polityki rachunkowości należy wartości uaktualnić.

Dodatkowa ścieżka zachowania statusu — art. 3 ust. 1 pkt 1d

UoR, art. 3 ust. 1 przewiduje, że jednostka zachowuje status jednostki małej także wtedy, gdy:

1. Za poprzedni rok obrotowy sporządziła SF z zastosowaniem uproszczeń dla jednostek małych, oraz
2. W roku obrotowym lub roku poprzedzającym przekroczyła dwie z trzech wielkości.

To oznacza, że przekroczenie progów nie wyrzuca automatycznie z kategorii „mała" w pierwszym roku po przekroczeniu — utrata statusu następuje po dwóch kolejnych latach przekraczania dwóch progów. Analogicznie jednostki rozpoczynające działalność nie stosują wymogu dwóch lat historii — oceniają swoje progi w pierwszym roku.

Kto NIE może być jednostką małą

Nie każda spółka w progach może korzystać z Załącznika 5. Zgodnie z UoR, art. 3 ust. 1 (ust. 1h) niektóre jednostki zawsze traktuje się jako duże, niezależnie od progów:

• Emitenci papierów wartościowych dopuszczeni do obrotu na rynku regulowanym EOG.
• Emitenci notowani w ASO (alternatywny system obrotu — np. NewConnect, Catalyst).
• Banki, SKOK-i, zakłady ubezpieczeń, towarzystwa funduszy inwestycyjnych, alternatywne spółki inwestycyjne.
• Krajowe instytucje płatnicze i instytucje pieniądza elektronicznego.
• Jednostki ubiegające się o dopuszczenie do obrotu lub wpis do rejestru jednego z powyższych.

Typowa prywatna sp. z o.o. prowadząca działalność handlową, usługową lub produkcyjną w progach 33/66/50 kwalifikuje się bez przeszkód.

Uproszczenia w strukturze SF — Załącznik 5

UoR, art. 46 ust. 5 pkt 5 i UoR, art. 47 ust. 4 pkt 5 pozwalają jednostce małej stosować uproszczony zakres SF wskazany w Załączniku 5.

Bilans

Załącznik 5 zachowuje podział na aktywa trwałe / obrotowe oraz kapitały / zobowiązania, ale:

• Łączy drobniejsze pozycje — np. zamiast rozbicia rzeczowych aktywów trwałych na „grunty / budynki / maszyny / środki transportu / inne", Załącznik 5 pokazuje pozycję zbiorczą.
• Pomija pozycje rzadko występujące — np. szczegółowe rozbicie należności długoterminowych.
• Upraszcza kapitały własne — bez pełnej rozbiórki na warianty kapitału zapasowego (ustawowy / ze sprzedaży akcji / inny).

Efekt: bilans wg Załącznika 5 ma ok. 30–40 pozycji zamiast 100+ pozycji pełnego Załącznika 1.

Rachunek zysków i strat

Także uproszczony — wybór wariantu (kalkulacyjny albo porównawczy) pozostaje po stronie kierownika jednostki (UoR, art. 47 ust. 4 pkt 5). Układ pozycji jest zredukowany, ale logika rozbijania wyniku (działalność operacyjna → finansowa → brutto → podatek → netto) jest identyczna jak w Załączniku 1.

Informacja dodatkowa

UoR, art. 48 ust. 4 pozwala jednostce małej sporządzić uproszczoną Informację dodatkową wg Załącznika 5 — w miejscu kilkunastu sekcji Załącznika 1 pojawia się prosty zestaw:

• Wprowadzenie do sprawozdania (dane spółki, zasady wyceny).
• Uzupełniające dane o aktywach i pasywach (w minimalnym zakresie).
• Informacje o zatrudnieniu i wynagrodzeniach.

Dodatkowo jednostka mała może zrezygnować z:

• Sporządzania zestawienia zmian w kapitale własnym.
• Sporządzania rachunku przepływów pieniężnych (cash flow).
• Sporządzania sprawozdania z działalności zarządu (UoR, art. 49 ust. 5).

Inne uproszczenia dla jednostek małych

Status jednostki małej uprawnia do szeregu uproszczeń ewidencyjnych rozsianych po różnych artykułach UoR. Najważniejsze:

Każde z nich wymaga świadomej decyzji w polityce rachunkowości — UoR, art. 10 ust. 1 pkt 2 nakazuje opisać przyjęte metody wyceny. Uproszczenia nie są „automatyczne" tylko dlatego, że spółka spełnia progi.

Kiedy warto stosować Załącznik 5

Plusy:

• Krótsza procedura sporządzenia SF — mniej pozycji do uzupełnienia.
• Brak rachunku przepływów pieniężnych (duża oszczędność czasu).
• Brak zestawienia zmian w kapitale własnym.
• Uproszczona informacja dodatkowa.
• Zwolnienie z badania SF przez biegłego (przy braku innych przesłanek obowiązku badania).

Minusy:

• Mniejsza porównywalność z większymi firmami (inwestorzy, banki, nowi kontrahenci mogą preferować pełny format).
• Zmiana formatu przy przekroczeniu progów w przyszłości wymaga aktualizacji polityki rachunkowości oraz ponownego mapowania kont.
• Brak szczegółowych pozycji utrudnia analizę finansową.

W praktyce: nowo powstałe sp. z o.o. i spółki nastawione na prostotę raportowania zazwyczaj korzystają z Załącznika 5. Spółki planujące finansowanie zewnętrzne, pozyskanie inwestora lub wejście do grupy kapitałowej częściej od razu stosują Załącznik 1.

Jak Numify wspiera Załącznik 5

Obecnie w Numify zaimplementowany jest wyłącznie generator Informacji dodatkowej w wersji uproszczonej dla jednostki małej (informacja-dodatkowa.ts). Generatory bilansu i RZiS (balance-sheet.ts, profit-loss.ts) pracują na znacznikach balanceSheetTag i pnlTag z planu kont — wspólnych dla Załącznika 1 i 5. Generator XML e-Sprawozdania (e-sprawozdanie.ts) upraszcza strukturę zgodnie z aktualnym schemat MF.

Status: formalna flaga „jednostka mała” w ustawieniach spółki oraz automatyczne przełączanie wszystkich generatorów między Załącznikiem 1 a 5 nie jest jeszcze zaimplementowane. Użytkownik spełniający progi i chcący korzystać z Załącznika 5 powinien na dziś zweryfikować wygenerowany dokument z księgowym przed złożeniem, oraz przełożyć decyzję o stosowaniu uproszczeń na politykę rachunkowości.

Historia zmian podstawy prawnej

1. 2026-04-16Phase 3a

   Pierwsza wersja — oparta na aktualnych tekstach art. 3, 46, 47, 48 UoR (Dz.U. 2023 poz. 120, z uwzględnieniem nowelizacji Dz.U. 2024 poz. 1863 podnoszącej progi jednostki małej i restrukturyzującej art. 3 ust. 1 — wcześniej definicja jednostki małej była w art. 3 ust. 1c, obecnie jest w art. 3 ust. 1 pkt 1b).