Art. 15 UoR — Księga główna i podwójny zapis

Księga główna grupuje wszystkie zapisy księgowe według kont — w przeciwieństwie do dziennika, który grupuje je chronologicznie. To ten sam zbiór danych w innym ułożeniu. Na jej podstawie powstaje zestawienie obrotów i sald, a z niego — bilans i rachunek zysków i strat.

Definicja — art. 15 ust. 1

Konta księgi głównej zawierają zapisy o zdarzeniach w ujęciu systematycznym. Na kontach księgi głównej obowiązuje ujęcie zarejestrowanych uprzednio lub równocześnie w dzienniku zdarzeń, zgodnie z zasadą podwójnego zapisu.

Trzy elementy:

1. Ujęcie systematyczne — zdarzenia są przypisane do konkretnych kont (np. 402, 201, 220), które tematycznie grupują operacje.
2. Ujęcie uprzednio lub równocześnie w dzienniku — nic nie może pojawić się w księdze głównej, zanim nie zostanie zarejestrowane w dzienniku. To gwarantuje, że dziennik jest kompletny.
3. Zasada podwójnego zapisu — każde zdarzenie ma co najmniej dwa skutki na kontach: jeden po stronie debetu (Dt) i jeden po stronie kredytu (Ct), a sumy obu stron muszą być równe.

Zasada podwójnego zapisu

Matematyczna zasada: dla każdego zapisu księgowego suma debetów = suma kredytów. Dzięki temu:

• Bilans zawsze się bilansuje (aktywa = pasywa).
• Błąd w zapisie manifestuje się jako różnica między stronami.
• ZOiS służy jako automatyczna kontrola spójności.

Przykład — faktura zakupu usługi na 1 230 zł brutto (netto 1 000 zł + VAT 23%):

Suma się zgadza — zapis jest poprawny.

W Numify weryfikacja jest automatyczna — test na balansowanie każdego zapisu jest wykonywany w auto-journal.ts oraz pokryty testami jednostkowymi w auto-journal.test.ts.

Kolejność chronologiczna na koncie — art. 15 ust. 2

Zapisów na określonym koncie księgi głównej dokonuje się w kolejności chronologicznej.

Chronologia obowiązuje nie tylko w dzienniku, ale i na każdym oddzielnym koncie. Oznacza to:

• Zapis na koncie 402 z 5 stycznia musi poprzedzać zapis z 10 stycznia na tym samym koncie.
• Salda narastająco liczą się od otwarcia ksiąg w kolejności dat.

Numify wyświetla księgę konta zawsze w porządku chronologicznym (implementacja getAccountLedger w general-ledger.ts — ORDER BY journalEntries.date, journalEntries.entryNumber).

Polski plan kont — zespoły 0–8

Zakładowy plan kont każdej sp. z o.o. oparty jest na wzorcowym układzie 9 zespołów (UoR, art. 10 ust. 1 pkt 3 lit. a nakłada obowiązek posiadania zakładowego planu kont w polityce rachunkowości). Numify seeduje domyślny plan kont przez seed-company-accounts.ts z definicji w src/db/seed-accounts.ts.

Konta te są syntetyczne (3-cyfrowe). Analityka (np. 202-ACME-LTD dla konkretnego dostawcy) idzie do ksiąg pomocniczych — zobacz Art. 16–17 — księgi pomocnicze.

Saldo konta: debet-normal vs kredyt-normal

Konta mają „naturalny" stronę salda zależną od typu:

Numify przechowuje typ w kolumnie chart_accounts.type (asset/liability/equity/revenue/expense/off_balance) i używa go przy generowaniu bilansu oraz RZiS (przez znaczniki balanceSheetTag i pnlTag — zobacz Załącznik 1).

Jak wygląda księga główna w Numify

Ekran /general-ledger:

• Po lewej stronie — lista kont, które miały ruch w wybranym okresie (pobierane przez getGeneralLedgerSummary).
• Po wybraniu konta — historia zapisów (data, numer dziennika, opis, Dt, Ct, saldo bieżące).
• Saldo wyliczane narastająco zgodnie z art. 15 ust. 2 (chronologicznie) — funkcja getAccountLedger w general-ledger.ts.

Eksport księgi głównej do PDF / XLSX jest dostępny na tym samym ekranie (wywołanie endpointu /api/financial-reports/export/general-ledger).

Powiązanie z dziennikiem i ZOiS

Trzy księgi są powiązane matematycznie:

Dziennik (chronologia)
      ↔  (ten sam zbiór zapisów, ułożony inaczej)
Księga główna (wg kont)
      ↓  (agregacja per konto)
Zestawienie obrotów i sald (salda na koniec okresu)
      ↓
Bilans + RZiS

Obroty dziennika = obroty ZOiS (UoR, art. 14 ust. 1). Suma debetów = suma kredytów w każdym zapisie i narastająco (UoR, art. 15 ust. 1). Salda kont dają wiersze bilansu i RZiS po zastosowaniu znaczników z planu kont.