Art. 18 UoR — Zestawienie obrotów i sald

Zestawienie obrotów i sald (ZOiS) to tabelaryczne podsumowanie stanu wszystkich kont księgi głównej na dany moment. Jest punktem kontrolnym ksiąg — jeśli ZOiS się nie zbilansuje, ksiegi są błędne.

Definicja — art. 18 ust. 1

Na podstawie zapisów na kontach księgi głównej sporządza się na koniec każdego okresu sprawozdawczego, nie rzadziej niż na koniec miesiąca, zestawienie obrotów i sald, zawierające:

1. symbole lub nazwy kont;
2. salda kont na dzień otwarcia ksiąg rachunkowych, obroty za okres sprawozdawczy i narastająco od początku roku obrotowego oraz salda na koniec okresu sprawozdawczego;
3. sumę sald na dzień otwarcia ksiąg rachunkowych, obrotów za okres sprawozdawczy i narastająco od początku roku obrotowego oraz sald na koniec okresu sprawozdawczego.

Obroty tego zestawienia powinny być zgodne z obrotami dziennika lub obrotami zestawienia obrotów dzienników częściowych.

Trzy kluczowe wymogi:

1. Częstotliwość — co najmniej miesięcznie

ZOiS musi być sporządzane co najmniej na koniec każdego miesiąca. Słowo „co najmniej" pozwala sporządzać je częściej (np. tygodniowo dla celów kontrolnych), ale nie pozwala robić rzadziej (np. tylko kwartalnie).

2. Obowiązkowa zawartość

ZOiS musi zawierać dla każdego konta:

Konto może mieć saldo BZ tylko po jednej stronie w danym momencie — salda debetowe i kredytowe są wykluczające.

3. Zgodność z dziennikiem

Obroty dziennika (suma kolejnych zapisów) muszą być równe obrotom ZOiS (suma Dt wszystkich kont = suma Ct wszystkich kont = suma obrotów dziennika). Jest to kontrola dziennikowa — podstawowy test spójności wynikający z podwójnego zapisu (UoR, art. 15).

Zestawienie sald kont ksiąg pomocniczych — art. 18 ust. 2

Co najmniej na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych sporządza się zestawienia sald wszystkich kont ksiąg pomocniczych, a na dzień inwentaryzacji — zestawienia sald inwentaryzowanej grupy składników aktywów.

Dwa dodatkowe zestawienia:

1. Na dzień zamknięcia ksiąg (koniec roku obrotowego, z reguły 31 grudnia) — zestawienie sald wszystkich kont ksiąg pomocniczych. Ma za zadanie pokazać stan analityki odpowiadający stanom syntetycznym z bilansu.
2. Na dzień inwentaryzacji — zestawienie sald konkretnej inwentaryzowanej grupy (np. środków trwałych), żeby móc porównać z rzeczywistym stanem (inwentaryzacja jest z kolei regulowana UoR, art. 26 – UoR, art. 27).

Jak Numify realizuje art. 18

Generowanie ZOiS

Funkcja generateTrialBalance w trial-balance.ts realizuje wymogi art. 18 ust. 1:

1. Pobiera wszystkie aktywne konta z chart_accounts.
2. Liczy salda otwarcia (obroty przed startDate).
3. Liczy obroty okresu (debet i kredyt między startDate i endDate).
4. Buduje saldo BZ = BO + obroty Dt – obroty Ct, rozdzielone na stronę debetową i kredytową.
5. Sumuje totals i sprawdza isBalanced:

   totals.periodDebit === totals.periodCredit
   && totals.openingDebit === totals.openingCredit
   && totals.closingDebit === totals.closingCredit

Jeśli isBalanced = false, aplikacja sygnalizuje rozjazd — to błąd ksiąg wymagający interwencji (najczęściej konsekwencja ręcznej modyfikacji bazy, co jest zabronione przez UoR, art. 25).

Widok /trial-balance

Ekran /trial-balance pokazuje ZOiS za wybrany okres (miesiąc / kwartał / rok). Można:

• Zmienić zakres dat.
• Wyeksportować do PDF / XLSX (endpoint /api/financial-reports/export/trial-balance).
• Drillnąć z pozycji konta do jego księgi (ekran /general-ledger).

Zestawienie sald kont ksiąg pomocniczych (ust. 2)

Dla kontrahentów — getContractorLedgerSummary w subsidiary-ledger.ts daje listę sald per kontrahent. Dla środków trwałych — per karta (getFixedAssetLedger). Oba są wymagane na dzień zamknięcia ksiąg rocznych.

Zamknięcie roku w Numify (ekran /fiscal-periods) generuje zapis przeksięgowań rocznych (860 → kapitały), blokuje wszystkie 12 okresów miesięcznych oraz tworzy bilans otwarcia kolejnego roku — wymogi UoR, art. 12 (otwarcie ksiąg i kontynuacja BO). Implementacja w year-end-close.ts oraz opening-balance.ts.

Częste błędy

• „Moja suma Dt ≠ Ct" — najczęściej oznacza ręczną zmianę w bazie, pominięcie wiersza przy imporcie, albo storno, które nie zostało skompletowane. Każdy zapis w dzienniku musi być samoważący.
• „ZOiS nie zgadza się z bilansem" — prawie zawsze błąd w znacznikach balanceSheetTag na kontach (zespół 0 Środki trwałe musi być zmapowany na AKT_A_II, amortyzacja skumulowana 070 na ten sam tag po stronie ujemnej itd.).
• „ZOiS się zgadza co do grosza, ale raport mówi że nie" — błąd zaokrągleń przy walutach obcych. Numify przechowuje wszystko w groszach (integer), ale jeśli ktoś zaimportował dane z systemu przechowującego w decimal, mogą być rozjazdy ±1 grosz per wiersz.

Historia zmian podstawy prawnej

1. 2026-04-16Phase 3a

   Pierwsza wersja — oparta na aktualnym tekście art. 18 UoR (Dz.U. 2023 poz. 120) oraz implementacji generateTrialBalance i getContractorLedgerSummary w src/lib/services/.