Okresy fiskalne

Okresy fiskalne to miesięczne „koperty", w które Numify wkłada zapisy z dziennika. Każdy okres ma status (open / closed / locked), który kontroluje, czy można w nim jeszcze dodawać, modyfikować lub odwracać zapisy.

Po co to w Numify

UoR, art. 12 ust. 1 wymaga otwierania ksiąg na początek roku obrotowego i ich zamknięcia na dzień kończący rok (UoR, art. 12 ust. 2). W praktyce księgi prowadzi się w podziale na miesięczne okresy sprawozdawcze — zgodnie z deklaracją z polityki rachunkowości (UoR, art. 10 ust. 1).

Numify wymusza tę strukturę programowo:

• każdy zapis w dzienniku jest przypisany do konkretnego (fiscalYear, fiscalMonth),
• do okresu closed nie można dodawać nowych zapisów ani modyfikować istniejących,
• do okresu locked nie można nawet wystawić storna — jest nieodwracalnie zamknięty.

Model — rok obrotowy i okresy miesięczne

Rok obrotowy to domyślnie rok kalendarzowy (1 I – 31 XII), ale zgodnie z UoR, art. 3 ust. 1 (pkt 9) może być dowolnym okresem 12 pełnych miesięcy. Rok obrotowy deklaruje się w ustawieniach spółki (fiscalYearStartMonth) i w polityce rachunkowości.

Okres miesięczny to (companyId, fiscalYear, fiscalMonth). Numify automatycznie tworzy okres przy pierwszym zapisie w danym miesiącu (getOrCreatePeriod) — ręczne zakładanie okresów nie jest wymagane.

Trzy statusy okresu

Funkcja isPeriodModifiable(period) w src/lib/services/fiscal-periods.ts30 ✓ zwraca true tylko dla statusu open — jest wywoływana przez wszystkie endpointy modyfikujące dziennik.

Zamykanie okresu

Przycisk „Zamknij okres" (closePeriod) ustawia status na closed. Przed zamknięciem warto:

1. Sprawdzić, że wszystkie faktury z miesiąca są zaksięgowane (faktury).
2. Sprawdzić, że wszystkie wiersze wyciągu są dopasowane (konta-bankowe).
3. Uzgodnić salda w zestawieniu obrotów i sald.
4. Uzgodnić rejestr VAT i wygenerować JPK_V7 (vat-register).

Zamknięcie nie jest obowiązkowe prawnie w cyklu miesięcznym — to dyscyplina operacyjna, która zabezpiecza przed przypadkową edycją zaksięgowanych już miesięcy. Obowiązkowe jest dopiero zamknięcie na koniec roku (UoR, art. 12 ust. 2).

Ponowne otwarcie (reopenPeriod)

Jeśli po zamknięciu okazuje się, że miesiąc wymaga korekty (np. znaleziona po czasie faktura kosztowa), można ponownie otworzyć okres — wraca do statusu open. Uwaga:

• Ponowne otwarcie nie jest dostępne, jeśli okres ma status locked (jest to zamknięcie nieodwracalne, UoR, art. 12 ust. 5).
• Ponowne otwarcie po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego stanowi istotną zmianę — jeśli wpływa na dane już wykazane w bilansie / RZiS, wymaga korekty sprawozdania zgodnie z KSR 7 (błędy lat ubiegłych).

Rekomendacja: w trakcie roku preferuj korekty przez storno w bieżącym okresie, a ponowne otwieranie traktuj jako wyjątek.

Trwałe zamknięcie (lockPeriod)

Po zatwierdzeniu rocznego sprawozdania finansowego przez zarząd / zgromadzenie wspólników okresy roku podlegają trwałemu zamknięciu — status locked. Termin: 15 dni od zatwierdzenia (UoR, art. 12 ust. 4).

Trwałe zamknięcie:

• uniemożliwia dodawanie zapisów, modyfikacje oraz storno,
• realizuje wymóg „nieodwracalnego wyłączenia możliwości dokonywania zapisów" (UoR, art. 12 ust. 5),
• jest warunkiem zgodności ksiąg z zatwierdzonym sprawozdaniem.

Po zablokowaniu jedyną drogą korekty pozostaje storno w kolejnym roku obrotowym — zgodnie z zasadą, że błędy wykryte po zamknięciu ksiąg koryguje się w okresie bieżącym.

Generowanie zapisów zamknięcia rocznego

src/lib/services/fiscal-periods.ts30 ✓ eksportuje generateYearEndClosingEntries — funkcja składa zapisy zamknięcia kont wynikowych (zespoły 4, 7) na 860 (wynik finansowy bieżącego roku), a następnie przeksięgowuje saldo na 820 (wynik finansowy).

Generowanie jest odrębną czynnością od zamknięcia okresu — tworzy konkretne zapisy w dzienniku na dzień bilansowy. Workflow:

1. Uzgodnij RZiS za cały rok (profit-loss).
2. Uruchom generator — powstaje zapis „Zamknięcie roku YYYY" na 31 XII.
3. Zweryfikuj, że salda kont zespołu 4 i 7 są wyzerowane.
4. Zatwierdź sprawozdanie finansowe.
5. Zablokuj okresy roku (lockPeriod dla każdego miesiąca).

Widok /fiscal-periods

• Selektor roku — przełączanie między latami obrotowymi.
• Tabela miesięcy — 12 wierszy z licznikiem zapisów i sumą obrotów.
• Badge statusu — otwarty (zielony), zamknięty (żółty), zablokowany (szary).
• Akcje kontekstowe — zależne od statusu (Zamknij / Otwórz ponownie / Zamknij trwale).

Typowe błędy i jak ich uniknąć

• Zamknięcie okresu z niezaksięgowanymi fakturami — faktura zaksięgowana później trafi do kolejnego miesiąca, zaburzając VAT. Zawsze księguj przed zamknięciem.
• Lock przed zatwierdzeniem SF — nie ma prawnego uzasadnienia przed uchwałą zgromadzenia wspólników. Odwróć przez reopenPeriod zanim okres zostanie zablokowany.
• Praca w dwóch latach jednocześnie — zapisy BO (opening-balance) trafiają do nowego roku na 1 I, ale wymagają zamkniętego poprzedniego. Nie otwieraj ksiąg roku YYYY+1 bez zapisów zamknięcia roku YYYY.

Powiązania

• Dziennik — każdy zapis ma (fiscalYear, fiscalMonth) i respektuje status okresu.
• Bilans otwarcia — używa ensurePeriodOpen i tworzy okres pierwszego miesiąca, jeśli go brak.
• Zestawienie obrotów i sald — filtruje zapisy po roku / miesiącu.
• Bilans i RZiS — sporządzane na dzień zamknięcia ksiąg zgodnie z UoR, art. 45 ust. 1.