Słownik pojęć

Polska terminologia księgowa nie tłumaczy się jeden-do-jednego na angielskie odpowiedniki — często polskie pojęcia są szersze, węższe lub mają inne zakresy prawne niż ich angielskie „analogi". Ten słownik definiuje terminy tak, jak są używane w Numify i w polskim prawie księgowym.

Skróty nazw aktów prawnych:

• UoR — Ustawa o rachunkowości
• VAT — Ustawa o podatku od towarów i usług
• CIT — Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych
• KSEF — Ustawa o KSeF

A

Amortyzacja (en: depreciation) — systematyczne, stopniowe odpisywanie wartości środków trwałych w koszty zgodnie z przyjętą metodą (liniowa, degresywna, jednorazowa). Podstawa: Ustawa o CIT, art. 16h – Ustawa o CIT, art. 16m.

Aktywa (en: assets) — zasoby kontrolowane przez jednostkę z poprzednich zdarzeń, z których spodziewany jest wpływ korzyści ekonomicznych. Strona lewa bilansu. UoR, art. 3 pkt 12.

B

Bilans (en: balance sheet) — zestawienie aktywów i pasywów jednostki na dzień kończący rok obrotowy. Podstawa: UoR, art. 46 oraz Załącznik nr 1/5.

Biała lista (en: VAT white list) — publiczny rejestr MF zawierający NIP-y, rachunki bankowe i statusy VAT podatników. Weryfikacja rachunku przed przelewem > 15 000,00 zł brutto jest obowiązkowa (Ustawa o VAT, art. 117ba).

C

CIT (en: Corporate Income Tax) — podatek dochodowy od osób prawnych. Stawki: 9 % (mały podatnik, przychody < 2 mln EUR) lub 19 %. Podstawa: Ustawa o CIT.

CIT-8 (en: annual CIT return) — roczne zeznanie podatkowe CIT, składane do końca 3. miesiąca po roku obrotowym. Ustawa o CIT, art. 27.

D

Dziennik (Dziennik) — chronologiczny zapis wszystkich operacji gospodarczych w roku obrotowym. Każda pozycja ma kolejny numer w ciągłej sekwencji rocznej. Podstawa: UoR, art. 14.

E

Ewidencja środków trwałych (en: fixed asset register) — wykaz wszystkich środków trwałych z podaniem KŚT, wartości początkowej, metody amortyzacji i stanu umorzenia. Podstawa: Ustawa o CIT, art. 16a – Ustawa o CIT, art. 16m.

F

Faktura ustrukturyzowana (en: structured invoice) — faktura w formacie FA(3) XML przesłana przez KSeF. Od 1 kwietnia 2026 r. — obowiązkowa dla faktur B2B. Podstawa: Ustawa o VAT, art. 106ga.

G

GTU (Grupa Towarowa Usług) — kody od GTU_01 do GTU_13 oznaczające kategorie towarów i usług wymienione w Załączniku 15 do ustawy o VAT (split payment / MPP). Obowiązkowe na JPK_V7M i FA(3).

Grosze — najmniejsza jednostka PLN; 1 grosz = 1/100 zł. W Numify wszystkie kwoty są przechowywane jako liczby całkowite groszy, żeby uniknąć błędów zaokrąglenia zmiennoprzecinkowego. Zob. Grosze i waluta.

I

Informacja dodatkowa (en: notes to financial statements) — trzeci obowiązkowy element sprawozdania finansowego; zawiera wprowadzenie, opis polityki rachunkowości, objaśnienia do bilansu i RZiS. Podstawa: UoR, art. 48.

Inwentaryzacja (en: stocktaking) — coroczne potwierdzenie stanu aktywów i pasywów przed zamknięciem roku — spis z natury, potwierdzenia sald, weryfikacja dokumentacji. Podstawa: UoR, art. 26.

J

Jednostka Mała (en: small entity) — zgodnie z UoR, art. 3 ust. 1c: aktywa < 25,5 mln zł, przychody < 51 mln zł, zatrudnienie < 50 osób. Może korzystać z uproszczonej formy sprawozdania finansowego (Załącznik nr 5 do UoR).

JPK (Jednolity Plik Kontrolny; en: SAF-T) — standard plików XML dla sprawozdawczości podatkowej. Wersje:

• JPK_V7M — miesięczna deklaracja + ewidencja VAT.
• JPK_KR_PD — księgi rachunkowe z danymi podatkowymi.
• JPK_ST_KR — ewidencja środków trwałych.
• JPK_FA — faktury na żądanie organu.

K

Kontrahent (en: counterparty) — drugi podmiot transakcji (dostawca lub odbiorca). W Numify — rekord w tabeli contractors.

Korekta storno (en: reversing entry) — poprawa błędnego zapisu przez wprowadzenie odwrotnej pozycji, bez usuwania pierwotnej. Wymagana przez UoR, art. 25 (ślad rewizyjny). Zob. Korekty typu storno.

KŚT (Klasyfikacja Środków Trwałych) — urzędowy system kodów dla środków trwałych, określający stawki amortyzacji. Kod jest 3-cyfrowy; np. 491 — zestawy komputerowe (30 %), 624 — oprogramowanie (50 %).

KSeF (Krajowy System e-Faktur; en: National e-Invoicing System) — centralna platforma MF dla faktur B2B. Obowiązkowy od 1 kwietnia 2026 r. dla większości sp. z o.o. Zob. KSeF — przegląd.

KRS (Krajowy Rejestr Sądowy; en: National Court Register) — publiczny rejestr polskich spółek. Sprawozdania finansowe składane do eKRS są publicznie dostępne.

KUP (Koszt Uzyskania Przychodu; en: tax-deductible expense) — wydatek, który obniża podstawę opodatkowania CIT. Przeciwieństwo: NKUP. Podstawa: Ustawa o CIT, art. 15.

Księga Główna (Księga Główna) — syntetyczny układ wszystkich kont z saldami początkowymi, obrotami i saldami końcowymi. Podstawa: UoR, art. 15.

Księgi Pomocnicze (en: subsidiary ledgers) — analityczne rozwinięcie kont syntetycznych — per kontrahent, per środek trwały, per waluta. Podstawa: UoR, art. 16.

M

MPP (Mechanizm Podzielonej Płatności; en: split payment) — obligatoryjny dla transakcji > 15 000,00 zł brutto z Załącznika 15 ustawy o VAT. Nabywca dzieli płatność: kwota netto na konto dostawcy, VAT na specjalne konto VAT. Ustawa o VAT, art. 108a.

N

NBP (en: National Bank of Poland) — Narodowy Bank Polski, źródło urzędowych kursów walut. Tabela A publikowana codziennie. Transakcje walutowe księguje się kursem z dnia poprzedzającego wystawienie dokumentu (UoR, art. 30).

NIP (Numer Identyfikacji Podatkowej; en: Tax Identification Number) — 10-cyfrowy identyfikator podatnika w Polsce. Walidowany algorytmem sumy kontrolnej. Dla UE — poprzedzany prefiksem PL.

NKUP (Niestanowiący Kosztu Uzyskania Przychodu; en: non-deductible expense) — wydatek niepodlegający odliczeniu od dochodu. Zamknięty katalog w Ustawa o CIT, art. 16 — m.in. kary umowne, reprezentacja, odsetki za zwłokę.

O

Odwrotne obciążenie (en: reverse charge) — mechanizm, w którym nabywca, a nie dostawca, odprowadza VAT. Typowe zastosowanie: import usług od kontrahenta z UE lub spoza UE. Ustawa o VAT, art. 28b.

P

Pełna księgowość (en: full double-entry accounting) — system księgowy wymagany dla sp. z o.o., oparty na zapisach dwustronnych i sporządzaniu rocznego sprawozdania finansowego. Alternatywa dla KPiR, którą prowadzą osoby fizyczne.

Plan kont (en: chart of accounts) — spis wszystkich kont syntetycznych i analitycznych stosowanych przez jednostkę. Wymagany element polityki rachunkowości. UoR, art. 10.

Polityka rachunkowości (en: accounting policy) — dokument opisujący zasady wyceny, plan kont, metody amortyzacji, schemat obiegu dokumentów. Zatwierdzany uchwałą zarządu. UoR, art. 10.

R

RODO (en: GDPR) — ogólne rozporządzenie UE 2016/679 o ochronie danych osobowych. Dotyczy wszystkich danych osobowych (kontrahenci-osoby fizyczne, pracownicy).

RZiS (Rachunek Zysków i Strat; en: Profit and Loss Statement) — drugi obowiązkowy element sprawozdania finansowego; zestawienie przychodów i kosztów za rok obrotowy. Wariant porównawczy lub kalkulacyjny. UoR, art. 47.

S

Sprawozdanie finansowe (en: financial statement) — roczny dokument sprawozdawczy: bilans + RZiS + informacja dodatkowa (oraz opcjonalnie rachunek przepływów pieniężnych i zestawienie zmian w kapitale). UoR, art. 45.

Ślad rewizyjny (en: audit trail) — trwała i kompletna historia wszystkich zmian w księgach; korekta nigdy nie usuwa pierwotnego wpisu, tylko wprowadza wpis przeciwstawny. UoR, art. 25.

V

VAT (Podatek od Towarów i Usług; en: Value Added Tax) — podatek pośredni od sprzedaży towarów i usług. Stawki podstawowe: VAT 23%, VAT 8%, VAT 5%, VAT 0%, VAT zw, VAT np.

VAT-UE (en: EU VAT summary) — informacja podsumowująca transakcje wewnątrzwspólnotowe (WNT, WDT, usługi). Składana do 25. kolejnego miesiąca. Ustawa o VAT, art. 100.

VIES (en: VAT Information Exchange System) — unijny system weryfikacji numerów VAT kontrahentów z UE. API: ec.europa.eu/taxation_customs/vies/.

W

WDT (Wewnątrzwspólnotowa Dostawa Towarów; en: Intra-Community Supply) — sprzedaż towarów do podatnika VAT w innym kraju UE. Stawka 0 % po spełnieniu warunków dokumentacyjnych. Ustawa o VAT, art. 13.

WNT (Wewnątrzwspólnotowe Nabycie Towarów; en: Intra-Community Acquisition) — zakup towarów od podatnika VAT w innym kraju UE. Nabywca samoopodatkowuje się VAT. Ustawa o VAT, art. 9.

Z

Zapis podwójny (en: double-entry bookkeeping) — każda operacja gospodarcza jest ujmowana na dwóch kontach — po stronie debet (Dr) i po stronie kredyt (Cr) — w równych kwotach. Podstawa: UoR, art. 15. Zob. Zapis podwójny.

ZOiS (Zestawienie Obrotów i Sald; en: Trial Balance) — miesięczne lub roczne zestawienie wszystkich kont z saldami początkowymi, obrotami debet / kredyt i saldami końcowymi. Zrównoważenie (suma Dr = suma Cr) potwierdza poprawność zapisów. UoR, art. 18.

ZUS (Zakład Ubezpieczeń Społecznych; en: Social Security) — instytucja zarządzająca składkami emerytalnymi, rentowymi i zdrowotnymi w Polsce.

ZZW (Zwyczajne Zgromadzenie Wspólników; en: Annual General Meeting) — coroczne zgromadzenie wspólników sp. z o.o., na którym zatwierdzane jest sprawozdanie finansowe. Termin: do 6 miesięcy od końca roku obrotowego. UoR, art. 53.