Ustawa o VAT — przegląd
Mapa najważniejszych przepisów Ustawy o podatku od towarów i usług z 11 marca 2004 r. dla spółki z o.o. — stawki, JPK_V7M, faktury, transakcje UE (WNT/WDT), mechanizm podzielonej płatności, biała lista.
Ustawa o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT) z 11 marca 2004 r. reguluje opodatkowanie obrotu towarami i usługami w Polsce. Dla sp. z o.o. jest to — obok UoR — najważniejszy akt prawa podatkowego: reguluje zarówno ewidencję sprzedaży i zakupów (poprzez JPK_V7M), jak i codzienne fakturowanie.
Informacje mają charakter edukacyjny
Dokumentacja nie zastępuje porady doradcy podatkowego ani biegłego rewidenta. W sprawach szczegółowych skontaktuj się ze specjalistą. Jak weryfikujemy dokumentację ↗
Zakres opodatkowania — art. 5
Ustawa o VAT, art. 5 ust. 1 wymienia pięć typów czynności podlegających VAT:
| pkt | Czynność | Gdzie dokumentujemy |
|---|---|---|
| 1 | Odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju | Faktura sprzedaży krajowej |
| 2 | Eksport towarów | Faktura z VAT 0%, art. 41 ust. 4 |
| 3 | Import towarów na terytorium kraju | Dokument celny + JPK_V7M |
| 4 | Wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju | WNT |
| 5 | Wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów | WDT |
Dodatkowo ustawa opodatkowuje import usług (art. 17 ust. 1 pkt 4) jako samodzielne podatnictwo nabywcy — zobacz odwrotne obciążenie.
Stawki aktualne w 2026 r.
Stawka podstawowa wynosi 22 % (Ustawa o VAT, art. 41 ust. 1), obniżona do 23 % przez Ustawa o VAT, art. 146ef (tzw. stawka podwyższona na okres wydatków obronnych > 3 % PKB). Obniżona stawka art. 41 ust. 2 = 7 %, w okresie ustawy o obronie Ojczyzny podwyższona do 8 %.
| Stawka | Zakres | Podstawa prawna |
|---|---|---|
| VAT 23% | Podstawowa (22 % + podwyżka z art. 146ef) | Ustawa o VAT, art. 41 ust. 1 + Ustawa o VAT, art. 146ef ust. 1 pkt 1 |
| VAT 8% | Załącznik 3 (7 % + podwyżka z art. 146ef) | Ustawa o VAT, art. 41 ust. 2 + Ustawa o VAT, art. 146ef ust. 1 pkt 2 |
| VAT 5% | Załącznik 10 (żywność podstawowa, książki, prasa) | Ustawa o VAT, art. 41 ust. 2a |
| VAT 0% | WDT, eksport, usługi międzynarodowe | Ustawa o VAT, art. 41 ust. 3 + Ustawa o VAT, art. 83 |
| VAT zw | Zwolnienia przedmiotowe (usługi medyczne, finansowe, edukacyjne...) | Ustawa o VAT, art. 43 ust. 1 |
| VAT np | Czynności poza zakresem VAT (np. usługi B2B z miejscem świadczenia za granicą) | Ustawa o VAT, art. 28b (dla usług) |
Szczegóły: Stawki VAT.
Co dokumentujemy w tej sekcji
Stawki VAT
23/8/5/0/zw/np — zakresy, mechanika art. 41 i art. 146ef, załączniki 3 i 10, zwolnienia art. 43.
JPK_V7M — art. 99
Miesięczna deklaracja łączona z ewidencją: pola K_10–K_47, znaczniki GTU i procedur, NrKSeF/OFF, terminy do 25. dnia następnego miesiąca.
Odwrotne obciążenie — art. 28b, 17
Import usług B2B z UE i spoza UE — mechanizm self-assessment, podwójny wpis w JPK_V7M (sprzedaż + zakup).
WNT i WDT — art. 9, 13
Wewnątrzwspólnotowe nabycie i dostawa towarów — stawka 0% dla WDT pod warunkami art. 42, pola K_21/K_23/K_24 w JPK.
VAT-UE — art. 100
Informacja podsumowująca o transakcjach UE (WDT/WNT/usługi art. 28b/procedura uproszczona) — miesięcznie do 25. dnia.
MPP split payment — art. 108a
Mechanizm podzielonej płatności — obowiązkowy powyżej 15 000 zł dla towarów z Załącznika 15, dobrowolny dla wszystkich faktur.
Biała lista — art. 96b + OrdPod art. 117ba
Wykaz podatników VAT — weryfikacja rachunku kontrahenta, solidarna odpowiedzialność za VAT spoza wykazu, ZAW-NR jako ścieżka obronna.
Powiązane sekcje
- KSeF — obowiązek wystawiania faktur przez Krajowy System e-Faktur od 1 lutego 2026 r. (duzi podatnicy) / 1 kwietnia 2026 r. (pozostali). Wszystkie faktury objęte przez ustawę o VAT (Ustawa o VAT, art. 106e) muszą mieć formę FA(3). Szczegóły: Sekcja KSeF.
- Kalendarz terminów — terminy składania JPK_V7M, VAT-UE, zaliczek CIT: Kalendarz terminów.
Co nie jest w zakresie tej sekcji
- Procedury szczególne (marża biur podróży, marża towarów używanych, OSS, IOSS, rolnik ryczałtowy) — Numify nie wspiera tych procedur.
- Obowiązek podatkowy (art. 19a) — omówiony w granicznym zakresie przy konkretnych artykułach (JPK, WNT/WDT, odwrotne obciążenie).
- VAT w obrocie nieruchomościami (art. 43 ust. 1 pkt 9–10a) — poza zakresem typowej operacyjnej sp. z o.o.
Źródło tekstu ustawy
Tekst jednolity obowiązuje na podstawie Dz.U. 2025 poz. 775
(obwieszczenie Marszałka Sejmu z 6 czerwca 2025 r.), z późniejszymi
zmianami — w tym pakietem KSeF (Dz.U. 2023 poz. 1598, kluczowe
przepisy wejdą w życie 1 lutego i 1 kwietnia 2026 r.). Cytowania
w tej sekcji odsyłają do ISAP — karta aktu
przez komponent <LegalRef>.
Historia zmian podstawy prawnej
- Phase 3b
Pierwsza wersja sekcji artykuł-po-artykule. Struktura oparta na aktualnym tekście jednolitym ustawy o VAT (Dz.U. 2025 poz. 775), z uwzględnieniem art. 146ef jako aktualnej podstawy prawnej stawek 23/8/4 %.
Załącznik 5 UoR — Jednostka mała
Status jednostki małej — progi 33 mln zł aktywów / 66 mln zł przychodów / 50 osób zatrudnienia (po nowelizacji z 2024 r.). Uproszczona struktura SF, dostępne uproszczenia ewidencyjne, kiedy warto korzystać z Załącznika 5.
Art. 86 VAT — Odliczenie podatku naliczonego
Prawo do obniżenia VAT należnego o VAT naliczony — zakres (związek z czynnościami opodatkowanymi), kwota naliczonego (faktury, import, WNT, odwrotne obciążenie), moment powstania prawa (obowiązek podatkowy u dostawcy + otrzymanie faktury), okna czasowe (3 następne okresy + korekta do 5 lat), prewspółczynnik dla działalności mieszanej. Realizacja w Numify.