Art. 7 CIT — Przedmiot opodatkowania

Dochód jest przedmiotem opodatkowania CIT — nie obrót, nie przychód, nie wynik bilansowy z RZiS. Ustawa o CIT, art. 7 definiuje jak powstaje dochód, jak powstaje strata i jak rozlicza się stratę w kolejnych latach. Dla typowej sp. z o.o. to jeden z najważniejszych przepisów CIT.

Dwa źródła przychodów — ust. 1

Przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym jest dochód stanowiący sumę dochodu osiągniętego z zysków kapitałowych oraz dochodu osiągniętego z innych źródeł przychodów.

Od 2018 r. CIT rozróżnia dwa źródła:

Krytyczna zasada separacji:

• Dochód z każdego źródła ustala się odrębnie.
• Strata z jednego źródła nie pomniejsza dochodu z drugiego źródła.
• Rozliczenie straty w kolejnych latach dotyczy tylko tego samego źródła, z którego strata powstała (ust. 5 — „obniżyć dochód uzyskany z tego źródła").

Wyjątki w zyskach z przychodów — sp. z o.o. bez działalności inwestycyjnej w udziałach zwykle ma zerowe przychody z zysków kapitałowych i liczy dochód tylko z „innych źródeł".

Przychody opodatkowane ryczałtowo — art. 21, 22, 24b

Ustawa o CIT, art. 21 (przychody nierezydentów), art. 22 (dywidendy wypłacane) i art. 24b (podatek od budynków) opodatkowane są ryczałtem — nie wchodzą do ogólnej podstawy opodatkowania. Ust. 1 ostatnie zdanie wyłącza te przychody z definicji „dochodu".

Formuła dochodu — ust. 2

Dochodem ze źródła przychodów [...] jest nadwyżka sumy przychodów uzyskanych z tego źródła przychodów nad kosztami ich uzyskania, osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przychodów przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.

dochód podatkowy = Σ przychody podatkowe (art. 12)
                 − Σ koszty uzyskania przychodów (art. 15)
                 + dodania (art. 12 ust. 1, art. 7 ust. 3 — wyłączenia)
                 − odliczenia i ulgi

Wynik podatkowy ≠ wynik rachunkowy. Numify liczy oba niezależnie:

• Wynik rachunkowy (RZiS, konto 860) — według UoR, zobacz art. 47.
• Wynik podatkowy (CIT-8) — według CIT, liczony z tych samych zapisów ale z klasyfikacją podatkową KUP / NKUP / przychód podatkowy / przychód niepodlegający CIT. Zobacz cit-data i kup-nkup.

Typowe różnice trwałe zwiększające wynik podatkowy vs bilansowy:

Różnice przejściowe (np. amortyzacja bilansowa ≠ podatkowa) dają podatek odroczony — księgowany na kontach 640 / 870.

Wyłączenia z podstawy opodatkowania — ust. 3

Do dochodu nie wchodzą:

1. przychody ze źródeł niepodlegających CIT lub zwolnionych,
2. przychody z art. 21, 22, 24b (opodatkowane ryczałtowo),
3. koszty uzyskania przychodów dotyczące pkt 1 i 2,
4. straty poniesione ze źródła przychodów (strata jest rozliczana w następnych latach — nie w roku jej powstania),
5. straty przedsiębiorców przekształcanych, łączonych, przejmowanych lub dzielonych — z wyjątkiem przekształcenia spółki w inną spółkę,
6. straty przedsiębiorstw państwowych przejmowanych na podstawie przepisów o prywatyzacji,
7. straty instytucji kredytowych związanych z oddziałem przejętym aportem.

Dla sp. z o.o. kontynuującej działalność (bez reorganizacji) znaczenie ma głównie pkt 1 (przychody zwolnione, np. z działalności gospodarczej w SSE na podstawie odrębnej decyzji), pkt 2 (dywidendy wypłacane — od strony udziałowca, nie spółki) i pkt 3 (analogiczne koszty).

Rozliczenie straty — ust. 5

O wysokość straty ze źródła przychodów, poniesionej w roku podatkowym, podatnik może:

1. obniżyć dochód uzyskany z tego źródła w najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu latach podatkowych, z tym że kwota obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50 % wysokości tej straty, albo

2. obniżyć jednorazowo dochód uzyskany z tego źródła w jednym z najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu lat podatkowych o kwotę nieprzekraczającą 5 000 000 zł, nieodliczona kwota podlega rozliczeniu w pozostałych latach tego pięcioletniego okresu, z tym że kwota obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50 % wysokości tej straty.

Dwa warianty rozliczenia straty

Wybór dokonywany dla każdej straty osobno w momencie rozliczania — nie trzeba deklarować z góry. Część podatników wybiera wariant 1, jeśli prognozuje kolejne straty i woli nie „zużyć" całej puli w jednym przyszłym zyskownym roku.

Przykład — strata 4 mln zł w 2024

Rok 2024: strata 4 000 000 zł ze źródła „inne źródła". Rok 2025: dochód 3 000 000 zł.

• Wariant 1: max odliczenie 50 % × 4 000 000 = 2 000 000 zł. Do opodatkowania zostaje 1 000 000 zł. Pozostałe 2 000 000 zł straty czeka na lata 2026–2029.
• Wariant 2: jednorazowo można odliczyć max 4 000 000 zł (cała strata ≤ 5 mln zł). Wynik po odliczeniu — 0 zł do opodatkowania. Strata rozliczona w całości.

5-letni okres — liczymy od roku straty

Okres 5 lat liczy się kolejno po sobie następujących, zaczynając od roku po roku poniesienia straty. Strata z 2024 r. rozliczana w latach 2025–2029. Po 2029 r. nieodliczona część przepada.

Straty z walut wirtualnych — ust. 6

Strata ze zbycia walut wirtualnych nie podlega rozliczeniu z ust. 5 — jest tracona bezpowrotnie. Dotyczy wąskiej grupy podatników.

Odliczenie straty a ryczałt od dochodów spółek — ust. 7–8

Przejście na estoński CIT (ryczałt) wymaga rozstrzygnięcia losu nierozliczonych strat — dwuetapowe obniżenie dochodu w 2 latach bezpośrednio poprzedzających ryczałt lub utrata prawa do odliczenia. Dla sp. z o.o. rozważającej estoński CIT po latach strat — warto to skonsultować ze doradcą przed decyzją.

Realizacja w Numify

Uczciwe framing — dwa źródła

Rozdzielanie dochodu na zyski kapitałowe vs inne źródła w Numify wymaga oznaczenia na koncie lub na wymiarze analityki (citSource = 'capital' | 'other'). Domyślnie wszystkie konta przychodów / kosztów są w źródle „inne" (operacyjne). Jednostki prowadzące regularne operacje kapitałowe (inwestowanie w udziały, obrót instrumentami finansowymi) muszą jawnie przypisać konta. Bez tego Numify zaliczy przychody kapitałowe do źródła operacyjnego, zafałszowując dochód per źródło.

Częste błędy

• Mieszanie dwóch źródeł — odliczenie straty z „innych źródeł" od dochodu z „zysków kapitałowych" lub odwrotnie. Każde źródło rozliczane odrębnie.
• Odliczenie > 50 % straty w wariancie 1 — niedopuszczalne.
• Odliczenie > 5 000 000 zł w 1 roku w wariancie 2 — niedopuszczalne.
• Próba rozliczenia straty po 5 latach — strata przepada.
• Ujęcie przychodu z dywidend w „innych źródłach" — dywidendy otrzymane to zyski kapitałowe (Ustawa o CIT, art. 7b ust. 1), a dywidendy wypłacane przez spółkę pomniejszają zysk do podziału, ale są odrębnie opodatkowane u udziałowca (Ustawa o CIT, art. 22).
• Ujęcie zaliczek na dywidendę jako koszt — nie jest kosztem podatkowym.
• Wynik podatkowy = wynik bilansowy — pomija różnice trwałe i przejściowe, zafałszowując podstawę CIT-8.
• Nierozliczenie podatku odroczonego — różnice przejściowe (typowo amortyzacja) muszą być odzwierciedlone w aktywach i rezerwach z tytułu podatku odroczonego.

Checklist — liczenie dochodu / straty

• Wszystkie przychody roku podatkowego zaksięgowane.
• Wszystkie koszty roku podatkowego zaksięgowane i zdekretowane.
• Klasyfikacja KUP / NKUP zweryfikowana (kup-nkup).
• Podział na źródła (zyski kapitałowe vs inne) ustalony.
• Dochód / strata z każdego źródła policzona odrębnie.
• Straty z lat poprzednich do rozliczenia — sprawdzone 5-letnie okno.
• Wybór wariantu odliczenia (1 klasyczny / 2 przyspieszony).
• Dochód po odliczeniu strat × stawka CIT → podatek należny.
• CIT-8 wygenerowany, porównany ze stanem zaliczek.
• Podatek odroczony z tytułu różnic przejściowych zaksięgowany.