Art. 113 VAT — Zwolnienie podmiotowe (limit 240 000 zł)

Zwolnienie podmiotowe z VAT-u to ścieżka dla drobnych podatników — zwalnia ze wszystkich obowiązków VAT (deklaracja, JPK_V7M, rejestry, faktury VAT) w zamian za brak prawa do odliczenia naliczonego. Ustawa o VAT, art. 113 określa limit roczny, wyłączenia branżowe i zasady utraty / odzyskania zwolnienia.

Dla typowej sp. z o.o. zwolnienie jest rzadko wybierane — większość transakcji z kontrahentami B2B wymaga faktury VAT i oczekuje prawa do odliczenia po drugiej stronie. Ale na początku działalności lub dla bardzo małych spółek jednoosobowych — może być ekonomicznie uzasadnione.

Limit 240 000 zł — ust. 1

Zwalnia się od podatku sprzedaż dokonywaną przez podatnika posiadającego siedzibę działalności gospodarczej na terytorium kraju, u którego wartość sprzedaży, z wyłączeniem podatku, nie przekroczyła w poprzednim ani bieżącym roku podatkowym kwoty 240 000 zł.

Próg podniesiony z 200 000 zł do 240 000 zł od 1 stycznia 2026 r.

Zwolnienie przysługuje „automatycznie" — bez składania wniosku — dopóki:

• siedziba działalności gospodarczej na terytorium kraju,
• wartość sprzedaży (netto, bez VAT) w poprzednim roku nie przekroczyła 240 000 zł,
• wartość sprzedaży w bieżącym roku nie przekroczyła 240 000 zł.

Pierwszy rok działalności — stosuje się limit proporcjonalny z ust. 9.

Co to znaczy „wartość sprzedaży"

Kwoty netto (bez VAT) sprzedaży opodatkowanej — zarówno krajowej, jak i zagranicznej (dostawy, usługi). Sprzedaż zwolniona przedmiotowo na podstawie Ustawa o VAT, art. 43 ust. 1 do limitu nie wchodzi (ust. 2 pkt 2) — z wyjątkiem niektórych transakcji, m.in. związanych z nieruchomościami.

Co NIE wchodzi do limitu — ust. 2

Do wartości 240 000 zł nie wlicza się:

1. WNT na odległość niepodlegającej opodatkowaniu w Polsce (ust. 2 pkt 1),
2. Sprzedaży na odległość towarów importowanych niepodlegającej opodatkowaniu w Polsce (pkt 1a),
3. Sprzedaży zwolnionej przedmiotowo na podstawie art. 43 ust. 1 lub art. 82 ust. 3 — z wyjątkami:
   • transakcji związanych z nieruchomościami (ust. 2 pkt 2 lit. a),
   • usług finansowych z art. 43 ust. 1 pkt 7, 12 i 38–41 (lit. b),
   • usług ubezpieczeniowych i reasekuracyjnych (lit. c),
   • chyba że są to „transakcje pomocnicze" — wtedy są wyłączone także z tych wyjątków,
4. Odpłatnej dostawy środków trwałych i WNiP amortyzowanych (pkt 3).

W praktyce sp. z o.o. prowadząca normalną działalność nie ma transakcji z ust. 2 — całość sprzedaży wchodzi do limitu.

Rezygnacja ze zwolnienia — ust. 4

Podatnicy, o których mowa w ust. 1 i 9, mogą zrezygnować ze zwolnienia określonego w ust. 1 i 9 pod warunkiem zawiadomienia na piśmie o tym zamiarze naczelnika urzędu skarbowego przed początkiem miesiąca, w którym rezygnują ze zwolnienia.

Dla rozpoczynających w trakcie roku — przed dniem wykonania pierwszej czynności.

Formalność rezygnacji

Formularz VAT-R (zgłoszenie rejestracyjne) z zaznaczeniem:

• rezygnacja z art. 113 ust. 1 / 9,
• data rezygnacji,
• wybór rozliczania (miesięcznie / kwartalnie).

Po rejestracji podatnik staje się czynnym podatnikiem VAT z wszystkimi obowiązkami — deklaracje JPK_V7M (zobacz art. 109), faktury VAT, prawo do odliczenia (zobacz art. 86).

Kiedy warto zrezygnować

Kalkulacja opłacalności rezygnacji:

Utrata zwolnienia — ust. 5 i 10

Przekroczenie limitu — ust. 5

Jeżeli wartość sprzedaży zwolnionej od podatku na podstawie ust. 1 przekroczy kwotę, o której mowa w ust. 1, zwolnienie traci moc począwszy od czynności, którą przekroczono tę kwotę.

Kluczowe: utrata zwolnienia jest natychmiastowa — od konkretnej transakcji, nie od początku miesiąca / następnego roku.

Przykład

Rok 2026, sprzedaż kumulatywna do 10 listopada: 235 000 zł. Faktura 15 listopada — 8 000 zł (netto).

• Po tej fakturze kumulatywna sprzedaż: 243 000 zł, próg 240 000 zł przekroczony.
• Ta faktura musi być wystawiona z VAT (stawka właściwa dla sprzedaży).
• Od tego momentu spółka jest czynnym podatnikiem VAT — obowiązek rejestracji VAT-R, faktur z VAT, JPK_V7M.
• Należy złożyć VAT-R do 7 dni po przekroczeniu limitu.

Proporcjonalny limit dla rozpoczynających — ust. 9 i 10

Spółka rozpoczynająca działalność w trakcie roku — limit liczony proporcjonalnie:

limit proporcjonalny = 240 000 zł × (dni od rozpoczęcia do 31 XII) / 365

Spółka zarejestrowana 1 lipca — limit proporcjonalny na 2026: 240 000 × 184 / 365 ≈ 120 986 zł.

Utrata tego proporcjonalnego zwolnienia — analogicznie do ust. 5 — od czynności przekraczającej limit (ust. 10).

Roczna karencja — ust. 11

Podatnik, który utracił prawo do zwolnienia sprzedaży od podatku lub zrezygnował z tego zwolnienia, może, nie wcześniej niż po upływie roku, licząc od końca roku, w którym utracił prawo do zwolnienia lub zrezygnował z tego zwolnienia, ponownie skorzystać ze zwolnienia określonego w ust. 1.

Karencja = co najmniej rok kalendarzowy po roku, w którym zwolnienie odpadło.

Przykład

Spółka zrezygnowała ze zwolnienia 1 III 2024. Najwcześniejszy powrót do zwolnienia:

• koniec roku 2024 + 1 rok = 1 I 2026.

Oczywiście — tylko jeśli w międzyczasie spółka nie przekroczyła 240 000 zł w 2025 ani w pierwszych miesiącach 2026.

Wyłączenia branżowe — ust. 13

Zwolnienia z ust. 1 i 9 nie stosuje się do podatników dokonujących określonych dostaw / świadczących określone usługi — nawet jeśli sprzedaż < 240 000 zł.

Wyłączone dostawy — ust. 13 pkt 1

• towary z załącznika nr 12 (metale szlachetne, biżuteria, dzieła sztuki),
• towary akcyzowe — z wyjątkiem energii elektrycznej (CN 2716), wyrobów tytoniowych, samochodów osobowych zaliczanych do środków trwałych,
• budynki, budowle, ich części w przypadkach art. 43 ust. 1 pkt 10 lit. a i b (sprzedaż przed upływem 2 lat od pierwszego zasiedlenia),
• tereny budowlane,
• nowe środki transportu,
• sprzedaż na odległość (bez fizycznej obecności stron):
  • preparaty kosmetyczne (PKWiU 20.42.1),
  • komputery, wyroby elektroniczne, optyczne (PKWiU 26),
  • urządzenia elektryczne (PKWiU 27),
  • maszyny (PKWiU 28),
• hurtowe i detaliczne części do pojazdów (PKWiU 45.3, 45.4).

Wyłączone usługi — ust. 13 pkt 2

• usługi prawnicze,
• usługi doradcze (z wyjątkiem doradztwa rolniczego),
• usługi jubilerskie,
• usługi ściągania długów, w tym factoring.

Co to oznacza praktycznie

Spółka doradcza (konsulting, IT consulting, marketing strategiczny) — zawsze jest czynnym podatnikiem VAT, niezależnie od obrotów. Limit 240 000 zł jej nie dotyczy.

Spółka e-commerce sprzedająca elektronikę online — analogicznie.

Spółka prawnicza / kancelaria radcowska w formie sp. z o.o. (w zakresie dopuszczonym przepisami korporacyjnymi) — analogicznie.

Realizacja w Numify

Uczciwe framing — VAT-R

Numify nie składa formularza VAT-R do urzędu skarbowego automatycznie. Monitoring limitu i podpowiedzi („do limitu zostało X zł") są wbudowane, ale decyzja i formalność rejestracji — rekomendowany workflow ręczny: wygenerować dane, pobrać druk VAT-R z MF, podpisać, wysłać przez e-Deklaracje albo pocztą do urzędu.

Częste błędy

• Wliczanie do limitu wartości brutto zamiast netto — limit dotyczy kwot bez VAT.
• Wliczanie sprzedaży zwolnionej przedmiotowo (np. usług medycznych) — ust. 2 pkt 2 wyłącza.
• Brak rejestracji VAT-R po przekroczeniu limitu — 7 dni od pierwszej czynności po przekroczeniu; zaniechanie to wykroczenie skarbowe i powstaje dług VAT od pominiętych faktur.
• Wystawianie „faktur VAT" jako podatnik zwolniony — zwolnieni wystawiają faktury bez VAT, z adnotacją podstawy zwolnienia. Wystawienie z VAT przy statusie zwolnionym = art. 108 VAT (obowiązek zapłaty wykazanego VAT, bez prawa do odliczenia).
• Powrót do zwolnienia przed upływem roku karencji — narusza ust. 11.
• Rezygnacja ze zwolnienia po rozpoczęciu miesiąca — zawiadomienie musi trafić do US przed 1. dniem miesiąca rezygnacji.
• Spółka doradcza / prawnicza / jubilerska korzystająca ze zwolnienia — wyłączone z ust. 13, bez względu na obroty.

Checklist — pozostawanie zwolnionym podatnikiem VAT

• Działalność nie jest na liście wyłączeń z ust. 13 (doradztwo, prawnicze, jubilerskie, e-commerce określoną elektroniką).
• Monitoring skumulowanej sprzedaży netto od 1 stycznia roku (dashboard Numify).
• Oszacowanie na koniec każdego miesiąca: czy prognoza rocznej sprzedaży ≤ 240 000 zł.
• Faktury sprzedaży wystawiane bez VAT, z adnotacją podstawy zwolnienia („zwolnienie z VAT na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o VAT").
• Ewidencja uproszczona sprzedaży prowadzona codziennie (ust. 1 art. 109).
• W razie przekroczenia limitu:
  • Pierwsza faktura przekraczająca limit — wystawiona z VAT.
  • VAT-R do urzędu skarbowego w 7 dni.
  • Przełączenie Numify na tryb czynnego podatnika VAT.
  • Pierwsza deklaracja JPK_V7M za miesiąc przekroczenia limitu złożona do 25. dnia miesiąca następnego.