---
title: "Stawki VAT — art. 41, 43, 146ef"
description: "Stawki VAT obowiązujące w Polsce — 22% / 7% jako stawka ustawowa, 23% / 8% / 5% / 0% / zw / np w praktyce 2026 r., stawka 4% dla taksówek (art. 114 + art. 146ef)."
url: https://numifyai.com/docs/zgodnosc-z-prawem/ustawa-o-vat/stawki
review_status: internal
updated: 2026-04-16
---


Mechanika stawek VAT w Polsce ma podwójną warstwę: **ustawowa
podstawa** (22 % / 7 %) i **aktualnie obowiązująca podwyżka czasowa**
(23 % / 8 % / 4 %). Przyczyną jest <LegalRef act="VAT" art="146ef" />
— przepis przejściowy, który od 1 stycznia 2024 r. utrzymuje
podwyższone stawki przez okres, w którym wydatki obronne RP
przekraczają 3 % PKB.

W praktyce oznacza to, że **stawki 23 % / 8 % / 4 % są stawkami
roboczymi** — z nimi wystawia się faktury, te wpisuje się w JPK\_V7M,
tych używa się w systemach księgowych. Pierwotne stawki art. 41 są
odniesieniem formalnym.

<ComplianceDisclaimer />

## Mechanika dwupoziomowa — art. 41 + art. 146ef [#mechanika-dwupoziomowa--art-41--art-146ef]

<LegalRef act="VAT" art="41" paragraph="1" /> w pełnym brzmieniu
zaczyna się od:

> Stawka podatku wynosi 22 %, z zastrzeżeniem ust. 2-12c, art. 83,
> art. 119 ust. 7, art. 120 ust. 2 i 3, art. 122 i art. 129 ust. 1.

Uwaga redakcyjna obok przepisu: „Zgodnie z <LegalRef act="VAT" art="146ef" paragraph="1" />
pkt 1 stawka podatku wynosi 23 %".

<LegalRef act="VAT" art="146ef" paragraph="1" /> podwyższa cztery
stawki na okres, w którym suma wydatków wymienionych w ustawie o
obronie Ojczyzny przekracza 3 % PKB:

| pkt | Stawka ustawowa                                                                           | Stawka aktualna | Zakres                  |
| --- | ----------------------------------------------------------------------------------------- | --------------- | ----------------------- |
| 1   | 22 % (art. 41 ust. 1 i 13, art. 109 ust. 2, art. 110, art. 120 ust. 3a, art. 138i ust. 4) | **23 %**        | Stawka podstawowa       |
| 2   | 7 % (art. 41 ust. 2, art. 120 ust. 2 i 3, Załącznik 3)                                    | **8 %**         | Obniżona — Załącznik 3  |
| 3   | 6 % (art. 115 ust. 2 — zryczałtowany zwrot dla rolników)                                  | **7 %**         | Zryczałtowany zwrot     |
| 4   | 3 % (art. 114 ust. 1 — ryczałt taksówki)                                                  | **4 %**         | Ryczałt dla taksówkarzy |

<LegalRef act="VAT" art="146ef" paragraph="2" /> przewiduje, że Minister
Finansów ogłosi koniec okresu stawek podwyższonych obwieszczeniem
w „Monitorze Polskim", do 31 października roku, dla którego
spełnione zostaną warunki. **Do dnia ostatniej weryfikacji
(16 kwietnia 2026 r.) obwieszczenia nie wydano** — stawki 23 / 8 %
pozostają aktualne.

### Co to oznacza dla praktyki [#co-to-oznacza-dla-praktyki]

* Faktury wystawiamy z <VatRate rate="23" /> i <VatRate rate="8" />.
* Konto <AccountRef code="220" name="VAT należny" /> i
  <AccountRef code="221" name="VAT naliczony" /> ewidencjonuje kwoty
  wg stawki 23 / 8 %.
* W JPK\_V7M pola K\_19/K\_20 (stawka podstawowa) i K\_17/K\_18
  (stawka obniżona) odzwierciedlają 23 / 8 %.

## Stawka 5% — art. 41 ust. 2a + Załącznik 10 [#stawka-5--art-41-ust-2a--załącznik-10]

Dotyczy pozycji oznaczanej na fakturze jako <VatRate rate="5" />.

<LegalRef act="VAT" art="41" paragraph="2a" /> wprowadza stawkę 5 %
dla towarów wymienionych w Załączniku 10 do ustawy. Stawka ta
**nie podlega podwyżce z art. 146ef**. Obejmuje m.in.:

* Podstawowe produkty spożywcze (chleb, nabiał, mięso, owoce, warzywa).
* Książki drukowane i e-booki (objęte zakresem Załącznika 10).
* Prasę drukowaną i elektroniczną (w określonym zakresie).
* Produkty farmaceutyczne.

Stawka 5 % jest szczególnie istotna dla firm handlujących żywnością,
książkami i prasą — dla typowej usługowej sp. z o.o. rzadko stosowana.

## Stawka 0% — art. 41 ust. 3 i art. 83 [#stawka-0--art-41-ust-3-i-art-83]

Na fakturze oznaczana jako <VatRate rate="0" />.

Stawkę 0 % stosuje się w dwóch głównych grupach przypadków:

### WDT — wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów [#wdt--wewnątrzwspólnotowa-dostawa-towarów]

<LegalRef act="VAT" art="41" paragraph="3" /> przewiduje stawkę 0 %
dla WDT, pod warunkami określonymi w <LegalRef act="VAT" art="42" paragraph="1" />:

1. Nabywca posiada ważny numer VAT UE w innym państwie członkowskim.
2. Sprzedawca posiada dowody wywozu towaru z Polski przed upływem
   terminu złożenia deklaracji.
3. Sprzedawca jest zarejestrowany jako podatnik VAT UE.

Szczegóły: [WNT / WDT](/docs/zgodnosc-z-prawem/ustawa-o-vat/wnt-wdt).

### Eksport i usługi międzynarodowe — art. 83 [#eksport-i-usługi-międzynarodowe--art-83]

<LegalRef act="VAT" art="83" /> wymienia szereg sytuacji, w których
stosuje się stawkę 0 % — m.in. dostawa towarów do krajów trzecich
(eksport), usługi transportu międzynarodowego, dostawa środków
transportu morskiego i lotniczego.

## Zwolnienia przedmiotowe — art. 43 (oznaczenie „zw”) [#zwolnienia-przedmiotowe--art-43-oznaczenie-zw]

Na fakturze stosowane jest oznaczenie <VatRate rate="zw" />.

<LegalRef act="VAT" art="43" paragraph="1" /> wymienia ponad 40
kategorii czynności **zwolnionych z VAT**. Najważniejsze dla
sp. z o.o.:

| pkt    | Zakres                                                      | Typowe sytuacje                          |
| ------ | ----------------------------------------------------------- | ---------------------------------------- |
| 18–19a | Usługi opieki medycznej                                     | Lekarze, podmioty lecznicze              |
| 26–29  | Usługi edukacyjne i szkoleniowe                             | Szkoły, kształcenie zawodowe             |
| 36     | Wynajem nieruchomości mieszkalnych na cele mieszkaniowe     | Wynajem mieszkań dla najemców osobistych |
| 37     | Usługi ubezpieczeniowe                                      | Ubezpieczyciele, pośrednicy              |
| 38–41  | Usługi finansowe — kredyty, depozyty, instrumenty finansowe | Banki, SKOK, firmy inwestycyjne          |

**Istotne:** podatnik świadczący **wyłącznie** usługi zwolnione
z art. 43 nie ma prawa do odliczenia VAT naliczonego od zakupów
(<LegalRef act="VAT" art="86" paragraph="1" /> — zakres „wykonywania
czynności opodatkowanych" nie obejmuje zwolnionych). Jeśli firma
świadczy zarówno czynności opodatkowane, jak i zwolnione — stosuje
**proporcję odliczenia** (art. 90).

## Czynności poza zakresem VAT (oznaczenie „np”) [#czynności-poza-zakresem-vat-oznaczenie-np]

Na fakturze oznaczane jako <VatRate rate="np" />.

„Np" oznacza **czynność niepodlegającą opodatkowaniu w Polsce** —
nie ma polskiego VAT, ale też nie jest to zwolnienie przedmiotowe.
Typowa sytuacja:

* Usługa B2B z miejscem świadczenia w innym państwie UE
  (<LegalRef act="VAT" art="28b" paragraph="1" /> — miejsce świadczenia
  \= siedziba nabywcy). Polski dostawca wystawia fakturę z adnotacją
  „odwrotne obciążenie" / „reverse charge", a VAT rozlicza nabywca
  w swoim kraju.

W JPK\_V7M usługa taka trafia do pola K\_11 (sprzedaż poza terytorium
kraju) oraz K\_12 (usługi art. 28b do kontrahentów UE). Trafia też do
informacji podsumowującej [VAT-UE](/docs/zgodnosc-z-prawem/ustawa-o-vat/vat-ue).

## Stawka 4% — taksówki [#stawka-4--taksówki]

<LegalRef act="VAT" art="114" paragraph="1" /> pozwala podatnikowi
świadczącemu usługi taksówek osobowych wybrać &#x2A;*ryczałt 3 %**,
podwyższony przez <LegalRef act="VAT" art="146ef" paragraph="1" />
pkt 4 do &#x2A;*4 %**. Przy tym ryczałcie nabywca usług nie odlicza VAT
naliczonego (<LegalRef act="VAT" art="114" paragraph="2" />).

Ryczałt 4 % jest bez znaczenia dla typowej sp. z o.o. — dotyczy
wyłącznie podatników świadczących usługi taksówek. Numify nie
implementuje procedury ryczałtowej.

## Wybór stawki w Numify [#wybór-stawki-w-numify]

Numify obsługuje stawki `23`, `8`, `5`, `0`, `zw`, `np` — pole
`vatRate` na pozycji faktury (tabela `transaction_line_items`). Dla
każdej pozycji wyliczane są:

* `amountNetPln` — kwota netto w groszach PLN.
* `amountVatPln` — kwota VAT w groszach PLN (dla stawki `zw` / `np`
  równa 0).
* `amountGrossPln` — suma netto + VAT.

Odniesienie do kont VAT:

| Stawka       | Konto należnego VAT (sprzedaż)                               | Konto naliczonego VAT (zakup) |
| ------------ | ------------------------------------------------------------ | ----------------------------- |
| 23 / 8 / 5 % | <AccountRef code="220" />                                    | <AccountRef code="221" />     |
| 0 %          | <AccountRef code="220" /> (kwota = 0, ale obrót w podstawie) | <AccountRef code="221" />     |
| zw / np      | nie księguje się VAT, wpis tylko na koncie sprzedaży/zakupu  | —                             |

## Stawka na fakturze wystawianej przez KSeF [#stawka-na-fakturze-wystawianej-przez-ksef]

Od 1 lutego 2026 r. (duzi podatnicy) / 1 kwietnia 2026 r. (wszyscy)
faktury muszą być wystawiane przez KSeF w formacie FA(3). Stawka
VAT jest obowiązkowym polem XML (element `StawkaPodatku` w
`Podsumowanie`). Format schematu — zobacz [KSeF — format FA(3)](/docs/zgodnosc-z-prawem/ksef/format-fa3).

## Typowe błędy [#typowe-błędy]

* **Stosowanie stawki z art. 41 ust. 1 (22 %) zamiast 23 %** —
  naruszenie przepisów przejściowych. Do momentu obwieszczenia
  Ministra Finansów o końcu okresu (art. 146ef ust. 2) obowiązują
  stawki podwyższone.
* **Pomylenie <VatRate rate="zw" /> z <VatRate rate="np" />** —
  inne konsekwencje dla JPK\_V7M i prawa do odliczenia. Zwolnienie
  (art. 43) = brak prawa do odliczenia; „np" (miejsce świadczenia
  za granicą) = prawo do odliczenia zachowane na zasadzie
  <LegalRef act="VAT" art="86" paragraph="8" /> pkt 1.
* **Stosowanie 8 % do produktów spoza Załącznika 3** — stawka 8 %
  dotyczy ściśle wyliczonych towarów i usług. Dla każdego produktu
  w wątpliwej sytuacji należy sprawdzić konkretną pozycję w
  Załączniku 3.

<ChangeHistory>
  <ChangeEntry date="2026-04-16" act="Phase 3b">
    Pierwsza wersja — oparta na art. 41, 43, 114, 146ef (Dz.U. 2025
    poz. 775 t.j.). Stawki 23 / 8 / 4 % w okresie wydatków obronnych

    > 3 % PKB — podstawa prawna art. 146ef, nie historyczny art.
    > 146a / 146aa.
  </ChangeEntry>
</ChangeHistory>