--- title: "KUP i NKUP — art. 15 i 16" description: "Koszty uzyskania przychodu (art. 15) i katalog wyłączeń (art. 16) w CIT. Ogólna definicja KUP, kluczowe wyłączenia (reprezentacja, kary, odsetki od zaległości, PFRON, limity samochodowe 150/225 tys. zł), klasyfikacja podatkowa w Numify." url: https://numifyai.com/docs/zgodnosc-z-prawem/ustawa-o-cit/kup-nkup review_status: internal updated: 2026-04-16 --- **KUP (koszty uzyskania przychodów)** i **NKUP (niestanowiące KUP)** to najważniejsza oś rozliczenia podatkowego sp. z o.o. Wynik rachunkowy z księgi głównej **nie jest tożsamy** z wynikiem podatkowym — różnicę tworzą pozycje z art. 16 ust. 1 (oraz drobniejsze kategorie z art. 15). ## Definicja ogólna — art. 15 ust. 1 [#definicja-ogólna--art-15-ust-1] : > Kosztami uzyskania przychodów są koszty **poniesione w celu > osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania > albo zabezpieczenia źródła przychodów**, z wyjątkiem kosztów > wymienionych w art. 16 ust. 1. Trzy warunki KUP: 1. **Koszt został poniesiony** — jest udokumentowany fakturą, rachunkiem lub innym dowodem księgowym ( — dzień poniesienia = dzień ujęcia w księgach). 2. **Cel** — osiągnięcie przychodu albo zachowanie/zabezpieczenie źródła. Wystarczy pośredni związek. 3. **Nie jest wymieniony w art. 16 ust. 1** — katalog NKUP ma charakter zamknięty, ale obszerny. Orzecznictwo NSA wielokrotnie podkreślało, że związek z przychodem może być **pośredni** — wydatki na reklamę, szkolenia pracowników, doradztwo nie muszą generować konkretnych przychodów, żeby były KUP. ## Moment potrącenia — koszty bezpośrednie vs pośrednie [#moment-potrącenia--koszty-bezpośrednie-vs-pośrednie] ### Bezpośrednie (art. 15 ust. 4) [#bezpośrednie-art-15-ust-4] > Koszty uzyskania przychodów **bezpośrednio związane z przychodami** > (…) są potrącalne w tym roku podatkowym, w którym osiągnięte > zostały odpowiadające im przychody. Przykład: towar handlowy — jego zakup jest kosztem w momencie sprzedaży, nie w momencie zakupu. ### Pośrednie (art. 15 ust. 4d) [#pośrednie-art-15-ust-4d] > Koszty uzyskania przychodów, **inne niż koszty bezpośrednio > związane z przychodami, są potrącalne w dacie ich poniesienia**. > Jeżeli koszty te dotyczą okresu przekraczającego rok podatkowy > (…), stanowią koszty uzyskania przychodów **proporcjonalnie do > długości okresu**, którego dotyczą. Przykład: polisa ubezpieczeniowa za 18 miesięcy — rozlicza się proporcjonalnie między dwa lata podatkowe. ### Dzień poniesienia (art. 15 ust. 4e) [#dzień-poniesienia-art-15-ust-4e] > Dzień, na który ujęto koszt w księgach rachunkowych (zaksięgowano) > na podstawie otrzymanej faktury (rachunku), albo dzień, na który > ujęto koszt na podstawie innego dowodu (…), z wyjątkiem sytuacji > gdy dotyczyłoby to ujętych jako koszty **rezerw** albo **biernych > rozliczeń międzyokresowych** kosztów. Krótko: moment podatkowy = moment księgowy, ale rezerwy i bierne RMK nie są KUP, dopóki nie staną się faktycznym kosztem (fakturą). ## Katalog NKUP — art. 16 ust. 1 [#katalog-nkup--art-16-ust-1] liczy 70+ punktów. Najważniejsze dla typowej sp. z o.o.: ### Wydatki na aktywa trwałe — pkt 1 [#wydatki-na-aktywa-trwałe--pkt-1] Wydatki na nabycie gruntów, środków trwałych, WNiP oraz ulepszenia **nie są KUP bezpośrednio** — stają się KUP przez odpisy amortyzacyjne (art. 15 ust. 6, art. 16a–16m) albo przy odpłatnym zbyciu. ### Limity samochodów osobowych — pkt 4 [#limity-samochodów-osobowych--pkt-4] Odpisy amortyzacyjne samochodów osobowych są KUP tylko do wartości początkowej: | Wartość limitu | Warunek | | -------------- | ---------------------------------------------------------------------------- | | 225 000 zł | Pojazd elektryczny lub napędzany wodorem (art. 2 ustawy o elektromobilności) | | 150 000 zł | Emisja CO₂ \< 50 g/km | | 100 000 zł | Emisja CO₂ ≥ 50 g/km | Ponad limit — NKUP. Analogiczny limit dla kosztów **leasingu operacyjnego** samochodu (pkt 49a) i dla **składek ubezpieczenia** (pkt 49). ### 25 % kosztów używania samochodu osobowego „mieszanego" — pkt 51 [#25--kosztów-używania-samochodu-osobowego-mieszanego--pkt-51] Jeżeli samochód jest używany **także prywatnie** (brak ewidencji przebiegu VAT-26), **25 % wydatków z tytułu kosztów używania** jest NKUP. Praktycznie oznacza to zaliczanie do KUP tylko 75 % wydatków eksploatacyjnych (paliwo, serwis, myjnia). ### Odsetki od zaległości podatkowych — pkt 21 [#odsetki-od-zaległości-podatkowych--pkt-21] > Odsetki za zwłokę z tytułu nieterminowych wpłat należności > budżetowych i innych należności, do których stosuje się przepisy > Ordynacji podatkowej. Typowy NKUP — odsetki od zaległości CIT, VAT, ZUS, składek zdrowotnych. ### Kary umowne z tytułu wad — pkt 22 [#kary-umowne-z-tytułu-wad--pkt-22] > Kar umownych i odszkodowań z tytułu **wad dostarczonych towarów, > wykonanych robót i usług** oraz zwłoki w dostarczeniu towaru > wolnego od wad albo zwłoki w usunięciu wad. **Ważne rozróżnienie:** kary za **niewykonanie / wadliwe wykonanie świadczenia** = NKUP. Kary za opóźnienie w zapłacie (odsetki handlowe), odszkodowania za wypowiedzenie kontraktu czy kary z tytułu braku przeciwdziałania nadmiernym opóźnieniom — **nie są w katalogu** i zasadniczo mogą być KUP, o ile spełnią art. 15 ust. 1. ### Grzywny i kary z postępowań — pkt 18 [#grzywny-i-kary-z-postępowań--pkt-18] Grzywny karne, karnoskarbowe, administracyjne i w sprawach o wykroczenia wraz z odsetkami — NKUP. ### Reprezentacja — pkt 28 [#reprezentacja--pkt-28] > Kosztów reprezentacji, w szczególności poniesionych na **usługi > gastronomiczne, zakup żywności oraz napojów, w tym alkoholowych**. Granica reprezentacja / reklama wywołuje liczne spory. Utrwalona linia orzecznicza NSA kieruje się **celem wydatku** — reprezentacja to działanie nastawione na wywołanie korzystnego wrażenia o firmie u konkretnego odbiorcy. Imprezy dla klientów, kolacje biznesowe, drogie prezenty z logo — zwykle reprezentacja. Ulotki, gadżety reklamowe małej wartości skierowane do szerszego kręgu, catering na otwartą konferencję — zwykle reklama, KUP. ### Wpłaty PFRON — pkt 36 [#wpłaty-pfron--pkt-36] > Wpłat, o których mowa w art. 21 ust. 1 i w art. 23 ustawy (…) > o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób > niepełnosprawnych. Comiesięczna wpłata na PFRON (pracodawcy zatrudniający ≥ 25 osób, którzy nie osiągnęli 6 % wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych) — NKUP w całości. ### Niewypłacone wynagrodzenia i składki ZUS — pkt 57 i 57a [#niewypłacone-wynagrodzenia-i-składki-zus--pkt-57-i-57a] Wynagrodzenia z umowy o pracę, zlecenia i składki ZUS od nich **nie są KUP, dopóki nie zostały faktycznie wypłacone / opłacone w terminie**. Wyjątek — art. 15 ust. 4g i 4h: jeżeli zostały wypłacone/opłacone w terminie wynikającym z prawa pracy, są KUP **w miesiącu, za który są należne** (a nie w miesiącu zapłaty). ### Samochód poza ewidencją — pkt 50 [#samochód-poza-ewidencją--pkt-50] Straty w wyniku utraty lub likwidacji samochodów oraz koszty remontów powypadkowych, jeśli **samochód nie był objęty ubezpieczeniem dobrowolnym** — NKUP. ### Podatek dochodowy własny — pkt 15 [#podatek-dochodowy-własny--pkt-15] Sam CIT i wpłaty z zysku **nie są KUP** — stąd `jpkPdMarker` konta to `NKUP_RZS_J`. ### Rezerwy i bierne RMK — pkt 27 [#rezerwy-i-bierne-rmk--pkt-27] Rezerwy tworzone zgodnie z UoR są NKUP (z wyjątkami dla banków, ubezpieczycieli). Stają się KUP dopiero przy rozwiązaniu lub rzeczywistym poniesieniu kosztu. ## Podstawowe narzędzie — klasyfikacja na linii PK [#podstawowe-narzędzie--klasyfikacja-na-linii-pk] W Numify każda pozycja zapisu księgowego (`journal_lines`) ma pole **`isTaxDeductible`** (boolean, domyślnie `true`) oraz opcjonalne **`nkupReason`** (krótki opis dlaczego NKUP). Dodatkowo: **`taxClassification`** (enum `taxClassification`): | Wartość | Znaczenie | | --------------- | ---------------------------------------------------------- | | `KUP` | Koszt uzyskania przychodu (tax-deductible) | | `NKUP` | Niestanowiący kosztu uzyskania przychodu | | `PRZYCHOD_POD` | Przychód podatkowy | | `PRZYCHOD_NPOD` | Przychód niepodatkowy (np. dywidenda otrzymana) | | `NEUTRALNE` | Neutralny podatkowo (np. ruchy bilansowe, rozliczenia VAT) | Dodatkowo plan kont (`chart_accounts`) nosi domyślny znacznik **`jpkPdMarker`** — podpowiedź zarówno dla użytkownika, jak i dla generatora JPK\_KR\_PD. Dla kosztów ogólnych Zespołu 4 znaczniki to `KUP_RZS_B_…`; dla podatku dochodowego — `NKUP_RZS_J`; dla wyniku finansowego — `PAS_A_VIII`. ## Wyliczenie NKUP w rozliczeniu rocznym [#wyliczenie-nkup-w-rozliczeniu-rocznym] generateCitData wylicza: ``` accountingRevenue — suma obrotów kont przychodowych accountingCosts — suma obrotów kont kosztowych nonDeductibleCosts — suma linii z isTaxDeductible = false na kontach kosztowych taxDeductibleCosts — accountingCosts − nonDeductibleCosts taxResult — accountingRevenue − taxDeductibleCosts citDue — max(0, taxResult × 9 % lub 19 %) ``` Wynik zawiera listę `nkupItems` — pozycje NKUP zgrupowane po kontach, z `nkupReason` jako wyjaśnieniem. Użytkownik otrzymuje więc **uzgodnienie (recon)** wyniku księgowego z wynikiem podatkowym dokładnie na podstawie flag `isTaxDeductible` ustawionych na poziomie zapisu. **Ograniczenia implementacji:** * `generateCitData` **nie odzwierciedla różnic przejściowych** (np. amortyzacja bilansowa ≠ amortyzacja podatkowa). Zakłada zgodność amortyzacji bilansowej i podatkowej. * Nie wykrywa automatycznie **limitów** (np. 150 tys. dla samochodów) — klasyfikację NKUP na przekroczonej części ustawia użytkownik ręcznie na poziomie dekretu. * Nie implementuje mechanizmu z art. 15c (koszty finansowania dłużnego) ani art. 15e (sztywny limit usług od podmiotów powiązanych — uchylony od 2022 r.). ## Typowe błędy [#typowe-błędy] * **Traktowanie reprezentacji jak reklamy.** Posiłki z klientami = reprezentacja (NKUP). Kalkulatory firmowe z logo = reklama (KUP). * **Ujęcie odsetek od zaległości ZUS jako KUP.** Art. 16 ust. 1 pkt 21 łapie wszelkie „odsetki za zwłokę z tytułu nieterminowych wpłat należności budżetowych". Odsetki od zaległości VAT, CIT, ZUS, NFZ — NKUP. * **Pełne zaliczenie wydatków samochodu osobowego „mieszanego".** Brak ewidencji przebiegu VAT-26 = 25 % wydatków z art. 16 ust. 5f jest NKUP. * **Zaliczenie do KUP kary umownej od kontrahenta za wadliwe świadczenie.** Pkt 22 wymienia wprost. * **Zaliczenie do KUP wynagrodzenia niewypłaconego w terminie.** Pkt 57 — do momentu faktycznej wypłaty jest NKUP. ## Powiązane sekcje [#powiązane-sekcje] * [CIT-8](/docs/zgodnosc-z-prawem/ustawa-o-cit/cit-8) — jak uzgodnienie KUP/NKUP trafia do zeznania rocznego. * [Zaliczki](/docs/zgodnosc-z-prawem/ustawa-o-cit/zaliczki) — NKUP wpływa na podstawę zaliczki miesięcznej. * [JPK\_KR\_PD](/docs/zgodnosc-z-prawem/ustawa-o-cit/jpk-kr-pd) — znaczniki podatkowe przekazywane w pliku JPK. Pierwsza wersja — katalog NKUP oparty na aktualnym tekście jednolitym ustawy o CIT (Dz.U. 2025 poz. 278). Limity samochodów (pkt 4 lit. a/b/c: 225/150/100 tys. zł) zgodne z nowelizacją Dz.U. 2018 poz. 2159 z późn. zm.