--- title: "Art. 9 CIT — Obowiązek prowadzenia ewidencji rachunkowej" description: "Obowiązek prowadzenia ewidencji rachunkowej zgodnej z UoR w sposób zapewniający ustalenie dochodu, straty, podstawy opodatkowania i podatku. Obowiązkowe przesyłanie ksiąg w strukturze JPK (JPK_KR_PD) od 2025/2026 r. Wyodrębnienie kosztów B+R (ust. 1b) i środków trwałych z odpisami amortyzacyjnymi. Realizacja w Numify." url: https://numifyai.com/docs/zgodnosc-z-prawem/ustawa-o-cit/art-9-ewidencja-rachunkowa review_status: internal updated: 2026-04-17 --- Spółka z o.o. jest jednocześnie podatnikiem CIT i jednostką w rozumieniu UoR — więc prowadzi **jedną** ewidencję spełniającą wymagania **obu** ustaw. przepina UoR do podatków i dokłada dwa dodatkowe wymagania: **ewidencję środków trwałych z danymi do amortyzacji podatkowej** oraz **obowiązek przesłania ksiąg w strukturze JPK** (JPK\_KR\_PD). ## Ewidencja zgodna z odrębnymi przepisami — ust. 1 [#ewidencja-zgodna-z-odrębnymi-przepisami--ust-1] > Podatnicy są obowiązani do prowadzenia ewidencji rachunkowej, > zgodnie z odrębnymi przepisami, w sposób zapewniający określenie > wysokości dochodu (straty), podstawy opodatkowania i wysokości > należnego podatku za rok podatkowy, a także do uwzględnienia w > ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych > informacji niezbędnych do obliczenia wysokości odpisów > amortyzacyjnych zgodnie z przepisami art. 16a–16m. Trzy wymagania z jednego przepisu: 1. **Zgodność z odrębnymi przepisami** — dla sp. z o.o. odrębnymi przepisami jest **UoR**. Księgi prowadzone niezgodnie z UoR (błędny plan kont, brak śladu rewizyjnego, brak inwentaryzacji) są jednocześnie niezgodne z CIT. 2. **Ustalenie dochodu, straty, podstawy i podatku** — księgi muszą pozwolić **oddzielić** KUP od NKUP, przychody podatkowe od nieopodatkowanych, dochody z zysków kapitałowych od innych źródeł (zobacz [art. 7](/docs/zgodnosc-z-prawem/ustawa-o-cit/art-7-przedmiot-opodatkowania)). 3. **Ewidencja środków trwałych z danymi do amortyzacji podatkowej** — osobna lub zintegrowana, ale musi pozwalać wyliczyć odpisy według – (zobacz [art. 16a–16m](/docs/zgodnosc-z-prawem/ustawa-o-cit/art-16a-16m-amortyzacja)). ### Wyodrębnienie kosztów B+R — ust. 1b [#wyodrębnienie-kosztów-br--ust-1b] Podatnicy korzystający z **ulgi B+R** () muszą w ewidencji **wyodrębnić** koszty działalności badawczo-rozwojowej — typowo przez: * dedykowane konta zespołu 5 (`521-B+R`, `540-B+R`) lub analitykę na kontach kosztów rodzajowych (`401-BR`, `404-BR`), * dodatkowy wymiar `projectCode` z kategorią `research`, * metadane dokumentu źródłowego z flagą „koszt kwalifikowany B+R". Bez wyodrębnienia **urząd skarbowy może zakwestionować** skorzystanie z ulgi — co skutkuje zwrotem odliczonej kwoty z odsetkami. ## JPK\_KR\_PD — ust. 1c [#jpk_kr_pd--ust-1c] > Podatnicy prowadzący księgi rachunkowe są obowiązani prowadzić te > księgi przy użyciu programów komputerowych oraz przesyłać > właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego te księgi po zakończeniu > roku podatkowego, w terminie do dnia upływu terminu złożenia > zeznania \[CIT-8], za pomocą środków komunikacji elektronicznej, w > postaci elektronicznej odpowiadającej strukturze logicznej, o której > mowa w art. 193a § 2 Ordynacji podatkowej. Dwa obowiązki łącznie: 1. **Prowadzenie ksiąg przy użyciu programów komputerowych** — papierowe księgi są niedopuszczalne. UoR dopuszcza księgi komputerowe () — CIT to wymusza. 2. **Przesłanie ksiąg po zakończeniu roku** — w strukturze logicznej **JPK\_KR\_PD** do naczelnika urzędu skarbowego w terminie złożenia CIT-8. ### Harmonogram wejścia w życie [#harmonogram-wejścia-w-życie] Obowiązek JPK\_KR\_PD wprowadzany etapowo ( — rozporządzenie MF): | Kto | Pierwszy rok podatkowy objęty | | ------------------------------------------------------------------------- | ----------------------------- | | Podatnicy CIT — duzi (podatkowe grupy kapitałowe, przychody > 50 mln EUR) | rozpoczęty po 31 XII 2024 | | Pozostali podatnicy CIT | rozpoczęty po 31 XII 2025 | Dla typowej sp. z o.o. z rokiem obrotowym pokrywającym się z kalendarzowym pierwszy JPK\_KR\_PD obejmuje **rok 2026**, składany w marcu 2027 r. razem z CIT-8. ### Struktura JPK\_KR\_PD [#struktura-jpk_kr_pd] Schemat opublikowany na stronach MF obejmuje m.in.: * nagłówek (dane podatnika, okres), * plan kont, * dziennik z wszystkimi zapisami, * zapisy w podziale na konta, * obroty i salda ZOiS, * **kody znaczników**: `KSR` (klasyfikacja PKD), `KSeF` (ID faktur z KSeF), `POD` (klasyfikacja podatkowa KUP / NKUP), `RK` (różnice kursowe). Znaczniki są **nowe** i wcześniejsze JPK\_KR (z lat 2016–2024) ich nie zawierały. To właśnie dlatego obowiązek dotyczy ksiąg **prowadzonych od 2025 r.**, a nie retroaktywnie. Szczegóły wdrożenia w Numify — [jpk-kr-pd](/docs/zgodnosc-z-prawem/ustawa-o-cit/jpk-kr-pd). ### Zwolnienia — ust. 1d [#zwolnienia--ust-1d] Zwolnieni z obowiązku JPK\_KR\_PD są m.in.: * podmioty zwolnione z CIT na podstawie (z wyjątkiem fundacji rodzinnych), * podatnicy składający zeznanie w postaci papierowej (tylko pewne jednostki bez osobowości prawnej — nie dotyczy sp. z o.o.), * prowadzący uproszczoną ewidencję przychodów i kosztów (PKPiR — nie dotyczy sp. z o.o., która **musi** prowadzić księgi rachunkowe na podstawie ). **Dla sp. z o.o. obowiązek JPK\_KR\_PD jest bezwyjątkowy** (poza fikcyjnym przypadkiem zwolnienia z CIT). ## Oszacowanie dochodu — ust. 2 [#oszacowanie-dochodu--ust-2] > Jeżeli ustalenie dochodu (straty) w sposób określony w ust. 1 nie > jest możliwe, dochód (stratę) ustala się w drodze oszacowania. To „najgorszy przypadek" — konsekwencja niepełnej lub niewiarygodnej ewidencji. Organ podatkowy może wtedy: * zastosować wskaźnik dochodowości do branży, * porównać z podobnymi podatnikami, * dla nierezydentów — użyć wskaźników z ust. 2a (5 % handel hurtowy, 10 % budownictwo, 60 % pośrednictwo, 80 % usługi adwokackie / rzeczoznawcze, 20 % pozostałe). Oszacowanie **zwykle jest niekorzystne** dla podatnika — stąd kluczowe znaczenie prawidłowej ewidencji. ## Ewidencja środków trwałych — ust. 1 in fine [#ewidencja-środków-trwałych--ust-1-in-fine] Ewidencja środków trwałych musi zawierać dane niezbędne dla amortyzacji podatkowej — w praktyce: | Pole | Skąd | | -------------------------- | ---------------------------------------------------------------- | | Numer inwentarzowy | nadany przy wprowadzeniu do ewidencji | | Klasyfikacja KŚT | klasyfikacja środków trwałych (rozporządzenie RM) | | Wartość początkowa | | | Data przyjęcia do używania | dzień 1. odpisu miesięcznego (+1 miesiąc) | | Metoda amortyzacji | liniowa / degresywna / jednorazowa | | Stawka roczna | Wykaz stawek amortyzacyjnych lub indywidualna | | Współczynnik | 1,2 / 1,4 / 2,0 () | | Suma odpisów dotychczas | dla śladu historycznego | Rozróżnienie z art. 9 — ewidencja środków trwałych jest **niezależna od UoR** w tym sensie, że amortyzacja bilansowa i podatkowa mogą się różnić stawką i metodą. Numify prowadzi **dwa równoległe plany amortyzacji** na jednym środku trwałym — zobacz [fixed-assets](/docs/korzystanie-z-numify/fixed-assets) i [art. 31–33 UoR](/docs/zgodnosc-z-prawem/ustawa-o-rachunkowosci/art-31-33-srodki-trwale). ## Realizacja w Numify [#realizacja-w-numify] | Wymaganie CIT art. 9 | Funkcja Numify | | ----------------------------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- | | Księgi komputerowe (ust. 1c) | Cała aplikacja — bez papierowych ksiąg | | Ustalenie dochodu / straty | [cit-data](/docs/korzystanie-z-numify/cit-data) — raport „BO → PO" | | Ewidencja środków trwałych | [fixed-assets](/docs/korzystanie-z-numify/fixed-assets) — wartość początkowa, metoda, stawka, współczynnik | | Dwa plany amortyzacji (bilansowy + podatkowy) | [fixed-assets](/docs/korzystanie-z-numify/fixed-assets) — pole `taxSchedule` | | Wyodrębnienie kosztów B+R (ust. 1b) | analityka na kontach zespołu 4 lub wymiar `projectCode` | | Klasyfikacja podatkowa (KUP / NKUP) | plan-kont — flaga `taxTreatment` per konto | | Generowanie JPK\_KR\_PD | [jpk-kr-pd](/docs/zgodnosc-z-prawem/ustawa-o-cit/jpk-kr-pd) + [exports](/docs/korzystanie-z-numify/exports) | | Przechowywanie ksiąg () | [art. 73–74 UoR](/docs/zgodnosc-z-prawem/ustawa-o-rachunkowosci/art-73-74-archiwizacja) | ### Uczciwe framing — stan implementacji JPK\_KR\_PD [#uczciwe-framing--stan-implementacji-jpk_kr_pd] Numify generuje JPK\_KR\_PD w **strukturze logicznej MF** obowiązującej od 2026 r. (po nowelizacji rozporządzenia z 15.12.2025). Znaczniki KSR, POD i RK są wypełniane automatycznie z danych planu kont i dokumentów; znacznik KSeF jest pobierany z pola `KSeFReferenceNumber` dokumentu. Pełna automatyzacja wymaga: * ukończonej klasyfikacji wszystkich kont wg flag `taxTreatment` i `ksrCode`, * zaimportowanych KSeF ID dla faktur wystawionych po 1 IV 2026 r. * rozliczonych różnic kursowych (tagowanie RK na zapisach kont 750 / 755). Weryfikacja pliku przed wysyłką — rekomendowana przez narzędzie MF „Klient JPK\_KR\_PD" (walidacja schematu + kontrola spójności obrotów). ## Częste błędy [#częste-błędy] * **Opóźnienie JPK\_KR\_PD** — termin = termin CIT-8. Spóźnienie to wykroczenie skarbowe (). * **Brak wyodrębnienia B+R** przed pierwszą ulgą — skutkuje zakwestionowaniem kwoty kwalifikowanej w kontroli. * **Jedna stawka amortyzacji dla bilansu i podatku bez analizy** — naturalne, jeśli stawki są zgodne, ale błąd, jeśli księgowy zastosował stawkę podwyższoną bilansowo (ekonomicznie) bez spełnienia warunków art. 16i ust. 2. * **Znacznik KSeF pomijany** — faktury z KSeF (obowiązkowo od 1 IV 2026 r.) muszą być oznaczone w JPK\_KR\_PD swoim ID referencyjnym. * **Zmiana planu kont w trakcie roku bez uzasadnienia w polityce rachunkowości** — narusza zarówno UoR () jak i CIT (ust. 1 — „zgodność z odrębnymi przepisami"). * **Luka w numeracji dziennika** — z JPK\_KR\_PD urząd od razu wykryje brakującą pozycję, co uruchamia kontrolę ksiąg. ## Checklist — przygotowanie do JPK\_KR\_PD [#checklist--przygotowanie-do-jpk_kr_pd] * [ ] Wszystkie konta planu kont mają przypisany kod KSR (klasyfikacja PKD). * [ ] Wszystkie konta kosztowe mają klasyfikację `taxTreatment` (KUP / NKUP / limit). * [ ] Faktury 2026+ mają zarejestrowane KSeF ID (po 1 IV 2026 r.). * [ ] Różnice kursowe zaksięgowane z prawidłowym typem (bilansowe / podatkowe — ust. 15a–15b CIT). * [ ] Ewidencja środków trwałych z osobnym planem amortyzacji podatkowej. * [ ] Koszty B+R wyodrębnione (jeśli dotyczy) przed pierwszą ulgą. * [ ] JPK\_KR\_PD zwalidowany narzędziem „Klient JPK\_KR\_PD" MF. * [ ] Wysyłka w terminie CIT-8 (3 miesiące od końca roku podatkowego). * [ ] Urzędowe poświadczenie odbioru (UPO) zachowane przez 5 lat.