---
title: "Słownik pojęć"
description: "Alfabetyczny słownik polskiej terminologii księgowej i podatkowej używanej w Numify AI, z angielskimi odpowiednikami i linkami do podstawy prawnej."
url: https://numifyai.com/docs/referencje/slownik
review_status: szkic
updated: 2026-04-16
---


Polska terminologia księgowa nie tłumaczy się jeden-do-jednego na
angielskie odpowiedniki — często polskie pojęcia są szersze, węższe
lub mają inne zakresy prawne niż ich angielskie „analogi". Ten słownik
definiuje terminy tak, jak są używane w Numify i w polskim prawie
księgowym.

Skróty nazw aktów prawnych:

* **UoR** — [Ustawa o rachunkowości](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230000120)
* **VAT** — [Ustawa o podatku od towarów i usług](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250000775)
* **CIT** — [Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250000278)
* **KSEF** — [Ustawa o KSeF](https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20230001598)

## A [#a]

**Amortyzacja** (en: *depreciation*) — systematyczne, stopniowe
odpisywanie wartości środków trwałych w koszty zgodnie z przyjętą
metodą (liniowa, degresywna, jednorazowa). Podstawa:
<LegalRef act="CIT" art="16h" /> – <LegalRef act="CIT" art="16m" />.

**Aktywa** (en: *assets*) — zasoby kontrolowane przez jednostkę z
poprzednich zdarzeń, z których spodziewany jest wpływ korzyści
ekonomicznych. Strona lewa bilansu. <LegalRef act="UoR" art="3" /> pkt 12.

## B [#b]

**Bilans** (en: *balance sheet*) — zestawienie aktywów i pasywów
jednostki na dzień kończący rok obrotowy. Podstawa:
<LegalRef act="UoR" art="46" /> oraz Załącznik nr 1/5.

**Biała lista** (en: *VAT white list*) — publiczny rejestr MF
zawierający NIP-y, rachunki bankowe i statusy VAT podatników.
Weryfikacja rachunku przed przelewem > <Grosze value="1500000" />
brutto jest obowiązkowa (<LegalRef act="VAT" art="117ba" />).

## C [#c]

**CIT** (en: *Corporate Income Tax*) — podatek dochodowy od osób
prawnych. Stawki: 9 % (mały podatnik, przychody \< 2 mln EUR) lub 19 %.
Podstawa: <LegalRef act="CIT" />.

**CIT-8** (en: *annual CIT return*) — roczne zeznanie podatkowe CIT,
składane do końca 3. miesiąca po roku obrotowym.
<LegalRef act="CIT" art="27" />.

## D [#d]

**Dziennik** (<PolishTerm pl="Dziennik" en="Journal">Dziennik</PolishTerm>)
— chronologiczny zapis wszystkich operacji gospodarczych w roku
obrotowym. Każda pozycja ma kolejny numer w ciągłej sekwencji
rocznej. Podstawa: <LegalRef act="UoR" art="14" />.

## E [#e]

**Ewidencja środków trwałych** (en: *fixed asset register*) — wykaz
wszystkich środków trwałych z podaniem KŚT, wartości początkowej,
metody amortyzacji i stanu umorzenia. Podstawa: <LegalRef act="CIT" art="16a" />
– <LegalRef act="CIT" art="16m" />.

## F [#f]

**Faktura ustrukturyzowana** (en: *structured invoice*) — faktura w
formacie FA(3) XML przesłana przez KSeF. Od 1 kwietnia 2026 r. —
obowiązkowa dla faktur B2B. Podstawa: <LegalRef act="VAT" art="106ga" />.

## G [#g]

**GTU** (*Grupa Towarowa Usług*) — kody od GTU\_01 do GTU\_13
oznaczające kategorie towarów i usług wymienione w Załączniku 15 do
ustawy o VAT (split payment / MPP). Obowiązkowe na JPK\_V7M i FA(3).

**Grosze** — najmniejsza jednostka PLN; 1 grosz = 1/100 zł. W Numify
wszystkie kwoty są przechowywane jako liczby całkowite groszy, żeby
uniknąć błędów zaokrąglenia zmiennoprzecinkowego. Zob.
[Grosze i waluta](/docs/koncepcje/grosze-i-waluta).

## I [#i]

**Informacja dodatkowa** (en: *notes to financial statements*) —
trzeci obowiązkowy element sprawozdania finansowego; zawiera
wprowadzenie, opis polityki rachunkowości, objaśnienia do bilansu
i RZiS. Podstawa: <LegalRef act="UoR" art="48" />.

**Inwentaryzacja** (en: *stocktaking*) — coroczne potwierdzenie
stanu aktywów i pasywów przed zamknięciem roku — spis z natury,
potwierdzenia sald, weryfikacja dokumentacji. Podstawa:
<LegalRef act="UoR" art="26" />.

## J [#j]

**Jednostka Mała** (en: *small entity*) — zgodnie z
<LegalRef act="UoR" art="3" /> ust. 1c: aktywa \< 25,5 mln zł,
przychody \< 51 mln zł, zatrudnienie \< 50 osób. Może korzystać z
uproszczonej formy sprawozdania finansowego (Załącznik nr 5 do UoR).

**JPK** (*Jednolity Plik Kontrolny*; en: *SAF-T*) — standard
plików XML dla sprawozdawczości podatkowej. Wersje:

* `JPK_V7M` — miesięczna deklaracja + ewidencja VAT.
* `JPK_KR_PD` — księgi rachunkowe z danymi podatkowymi.
* `JPK_ST_KR` — ewidencja środków trwałych.
* `JPK_FA` — faktury na żądanie organu.

## K [#k]

**Kontrahent** (en: *counterparty*) — drugi podmiot transakcji
(dostawca lub odbiorca). W Numify — rekord w tabeli `contractors`.

**Korekta storno** (en: *reversing entry*) — poprawa błędnego
zapisu przez wprowadzenie odwrotnej pozycji, bez usuwania
pierwotnej. Wymagana przez <LegalRef act="UoR" art="25" /> (ślad
rewizyjny). Zob. [Korekty typu storno](/docs/koncepcje/korekty-storno).

**KŚT** (*Klasyfikacja Środków Trwałych*) — urzędowy system kodów
dla środków trwałych, określający stawki amortyzacji. Kod jest
3-cyfrowy; np. 491 — zestawy komputerowe (30 %), 624 —
oprogramowanie (50 %).

**KSeF** (*Krajowy System e-Faktur*; en: *National e-Invoicing System*)
— centralna platforma MF dla faktur B2B. Obowiązkowy od 1 kwietnia
2026 r. dla większości sp. z o.o. Zob. [KSeF — przegląd](/docs/zgodnosc-z-prawem/ksef).

**KRS** (*Krajowy Rejestr Sądowy*; en: *National Court Register*) —
publiczny rejestr polskich spółek. Sprawozdania finansowe składane do
eKRS są publicznie dostępne.

**KUP** (*Koszt Uzyskania Przychodu*; en: *tax-deductible expense*) —
wydatek, który obniża podstawę opodatkowania CIT. Przeciwieństwo:
NKUP. Podstawa: <LegalRef act="CIT" art="15" />.

**Księga Główna** (<PolishTerm pl="Księga Główna" en="General Ledger">Księga Główna</PolishTerm>)
— syntetyczny układ wszystkich kont z saldami początkowymi, obrotami
i saldami końcowymi. Podstawa: <LegalRef act="UoR" art="15" />.

**Księgi Pomocnicze** (en: *subsidiary ledgers*) — analityczne
rozwinięcie kont syntetycznych — per kontrahent, per środek trwały,
per waluta. Podstawa: <LegalRef act="UoR" art="16" />.

## M [#m]

**MPP** (*Mechanizm Podzielonej Płatności*; en: *split payment*) —
obligatoryjny dla transakcji > <Grosze value="1500000" /> brutto
z Załącznika 15 ustawy o VAT. Nabywca dzieli płatność: kwota netto
na konto dostawcy, VAT na specjalne konto VAT.
<LegalRef act="VAT" art="108a" />.

## N [#n]

**NBP** (en: *National Bank of Poland*) — Narodowy Bank Polski,
źródło urzędowych kursów walut. Tabela A publikowana codziennie.
Transakcje walutowe księguje się kursem z dnia poprzedzającego
wystawienie dokumentu (<LegalRef act="UoR" art="30" />).

**NIP** (*Numer Identyfikacji Podatkowej*; en: *Tax Identification
Number*) — 10-cyfrowy identyfikator podatnika w Polsce. Walidowany
algorytmem sumy kontrolnej. Dla UE — poprzedzany prefiksem `PL`.

**NKUP** (*Niestanowiący Kosztu Uzyskania Przychodu*; en:
*non-deductible expense*) — wydatek niepodlegający odliczeniu od
dochodu. Zamknięty katalog w <LegalRef act="CIT" art="16" /> — m.in.
kary umowne, reprezentacja, odsetki za zwłokę.

## O [#o]

**Odwrotne obciążenie** (en: *reverse charge*) — mechanizm, w
którym nabywca, a nie dostawca, odprowadza VAT. Typowe zastosowanie:
import usług od kontrahenta z UE lub spoza UE.
<LegalRef act="VAT" art="28b" />.

## P [#p]

**Pełna księgowość** (en: *full double-entry accounting*) — system
księgowy wymagany dla sp. z o.o., oparty na zapisach dwustronnych
i sporządzaniu rocznego sprawozdania finansowego. Alternatywa dla
KPiR, którą prowadzą osoby fizyczne.

**Plan kont** (en: *chart of accounts*) — spis wszystkich kont
syntetycznych i analitycznych stosowanych przez jednostkę. Wymagany
element polityki rachunkowości. <LegalRef act="UoR" art="10" />.

**Polityka rachunkowości** (en: *accounting policy*) — dokument
opisujący zasady wyceny, plan kont, metody amortyzacji, schemat
obiegu dokumentów. Zatwierdzany uchwałą zarządu.
<LegalRef act="UoR" art="10" />.

## R [#r]

**RODO** (en: *GDPR*) — ogólne rozporządzenie UE 2016/679 o ochronie
danych osobowych. Dotyczy wszystkich danych osobowych
(kontrahenci-osoby fizyczne, pracownicy).

**RZiS** (*Rachunek Zysków i Strat*; en: *Profit and Loss Statement*)
— drugi obowiązkowy element sprawozdania finansowego; zestawienie
przychodów i kosztów za rok obrotowy. Wariant porównawczy lub
kalkulacyjny. <LegalRef act="UoR" art="47" />.

## S [#s]

**Sprawozdanie finansowe** (en: *financial statement*) — roczny
dokument sprawozdawczy: bilans + RZiS + informacja dodatkowa (oraz
opcjonalnie rachunek przepływów pieniężnych i zestawienie zmian w
kapitale). <LegalRef act="UoR" art="45" />.

**Ślad rewizyjny** (en: *audit trail*) — trwała i kompletna historia
wszystkich zmian w księgach; korekta nigdy nie usuwa pierwotnego
wpisu, tylko wprowadza wpis przeciwstawny. <LegalRef act="UoR" art="25" />.

## V [#v]

**VAT** (*Podatek od Towarów i Usług*; en: *Value Added Tax*) —
podatek pośredni od sprzedaży towarów i usług. Stawki podstawowe:
<VatRate rate="23" />, <VatRate rate="8" />, <VatRate rate="5" />,
<VatRate rate="0" />, <VatRate rate="zw" />, <VatRate rate="np" />.

**VAT-UE** (en: *EU VAT summary*) — informacja podsumowująca
transakcje wewnątrzwspólnotowe (WNT, WDT, usługi). Składana do 25.
kolejnego miesiąca. <LegalRef act="VAT" art="100" />.

**VIES** (en: *VAT Information Exchange System*) — unijny system
weryfikacji numerów VAT kontrahentów z UE. API:
`ec.europa.eu/taxation_customs/vies/`.

## W [#w]

**WDT** (*Wewnątrzwspólnotowa Dostawa Towarów*; en:
*Intra-Community Supply*) — sprzedaż towarów do podatnika VAT w
innym kraju UE. Stawka 0 % po spełnieniu warunków dokumentacyjnych.
<LegalRef act="VAT" art="13" />.

**WNT** (*Wewnątrzwspólnotowe Nabycie Towarów*; en:
*Intra-Community Acquisition*) — zakup towarów od podatnika VAT w
innym kraju UE. Nabywca samoopodatkowuje się VAT.
<LegalRef act="VAT" art="9" />.

## Z [#z]

**Zapis podwójny** (en: *double-entry bookkeeping*) — każda
operacja gospodarcza jest ujmowana na dwóch kontach — po stronie
debet (Dr) i po stronie kredyt (Cr) — w równych kwotach. Podstawa:
<LegalRef act="UoR" art="15" />. Zob. [Zapis podwójny](/docs/koncepcje/zapis-podwojny).

**ZOiS** (*Zestawienie Obrotów i Sald*; en: *Trial Balance*) —
miesięczne lub roczne zestawienie wszystkich kont z saldami
początkowymi, obrotami debet / kredyt i saldami końcowymi.
Zrównoważenie (suma Dr = suma Cr) potwierdza poprawność zapisów.
<LegalRef act="UoR" art="18" />.

**ZUS** (*Zakład Ubezpieczeń Społecznych*; en: *Social Security*)
— instytucja zarządzająca składkami emerytalnymi, rentowymi i
zdrowotnymi w Polsce.

**ZZW** (*Zwyczajne Zgromadzenie Wspólników*; en: *Annual General
Meeting*) — coroczne zgromadzenie wspólników sp. z o.o., na którym
zatwierdzane jest sprawozdanie finansowe. Termin: do 6 miesięcy od
końca roku obrotowego. <LegalRef act="UoR" art="53" />.